(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Η οδός Μπλαμαντώ είναι ένας αρχαίος δρόμος στο κέντρο του Παρισιού που πήρε τ’ όνομά του από τα ρούχα που φορούσαν οι κάτοικοι του! Αυτός ο δρόμος, από βαλτότοπος που ήταν, έγινε περί το 13ο αιώνα αστική συνοικία, λόγω των μοναχικών ταγμάτων που εγκαταστάθηκαν εκεί. Αλλού διάβασα πως επρόκειτο για ζητιάνους μοναχούς, σε κάθε περίπτωση όμως οι άνθρωποι αυτοί φορούσαν λευκούς μανδύες, γαλλιστί blanc manteaux. Κι έτσι ο δρόμος έγινε «οδός των Blanc – Manteaux». Κατά τη Γαλλική Επανάσταση, η οδός Μπλαμαντώ έγινε τόπος μαζικών εκτελέσεων.
Πώς τρύπωσε η Οδός Μπλαμαντώ στην παράσταση του Μάνου Χατζιδάκι Πορνογραφία, που ανέβηκε στις 17 Οκτωβρίου 1982 στο θέατρο Σούπερ Σταρ, γωνία Αγίου Μελετίου και Πατησίων; Ουδείς γνωρίζει τις λεπτομέρειες στο μυαλό του Μάνου Χατζιδάκι, ούτε καν αν γνώριζε το γαλλικό δρόμο, αλλά μπορούμε με ασφάλεια να συμπεράνουμε πως ο, πάντα ανήσυχος, Χατζιδάκις διάβαζε Σαρτρ!
Ο Ζαν Πολ Σαρτρ λοιπόν είχε γράψει ένα τραγούδι, ομότιτλο με το δικό μας, που το τραγούδησε η διάσημη τραγουδίστρια Ζιλιέτ Γκρεκό το 1953, ένα τραγούδι που χρησιμοποιούσε την Οδό Μπλαμαντώ για να μιλήσει για τη βία και την ανθρώπινη σκληρότητα και να καταγγείλει τη θανατική ποινή. Οι στίχοι περιγράφουν, με έναν κυνικό, σχεδόν μακάβριο τόνο, το στήσιμο της γκιλοτίνας στο δρόμο και το πώς οι εκτελέσεις είχαν γίνει ένα συνηθισμένο, σχεδόν θεατρικό, γεγονός για τους περαστικούς και την αριστοκρατία, μια ρουτίνα. Με κάποιον τρόπο αντικατοπτρίζουν τις ιδέες του στιχουργού περί της ελευθερίας της επιλογής και της ευθύνης που φέρει ο άνθρωπος για τις πράξεις του, έτσι νομίζω. We are our choices.
Στην ελληνική εκδοχή, ο Αλέξης Σολομός απέδωσε το ίδιο πάνω κάτω νόημα με μια πιο σουρεαλιστική και ποιητική διάθεση, κρατώντας πάντως τη λέξη “Μπλαμαντώ”, ίσως για να διατηρήσει τον κάπως αλλόκοτο και συμβολικό ρόλο του γαλλικού δρόμου.
Στην οδό του Μπλαμαντώ
έχουν στήσει τα πατάρια
και ακονίσαν τα ξινάρια
για να κόψουν τα κεφάλια.
Στην οδό του Μπλαμαντώ.
Η παράσταση είχε παταγώδη αποτυχία, οι κριτικοί την έθαψαν, το κοινό τη γιούχαρε και στη συνέχεια την απέφυγε, ο ιδιοκτήτης του θεάτρου έκλεισε τη θέρμανση στην αίθουσα… Στις 9 Δεκεμβρίου το έργο κατέβηκε, και ο Μάνος Χατζιδάκις είπε: «Η Πορνογραφία απέτυχε, γιατί δεν έλαβε υπόψιν της πως δεν υπάρχει σήμερα στην Αθήνα γνήσιος αστικός πληθυσμός, για να υπερασπιστεί την αξιοπρέπεια, το ήθος και το επίπεδο μέσα στο οποίο κινήθηκε αυτό το θεατρικό εγχείρημα. Κι ακόμα απέτυχε, διότι θέλησε να παίξει με ευγένεια, τη στιγμή που τα μόνα παιχνίδια που ισχύουν στην πόλη αυτή, στα σπίτια και στις προσωπικές μας σχέσεις είναι το φτύσιμο, η ύβρις και η βία». Η αλήθεια είναι πως η εποχή είχε αλλάξει. Τα παθιασμένα 60s είχαν χαθεί, μαζί με τη διάθεση για πειραματισμό, νέες ιδέες, νέα πράγματα. Είχε αρχίσει η εποχή του «τρίτου δρόμου για το σοσιαλισμό» και της Αυριανής, που θα έφερνε τόσα βάσανα στον ίδιο το Μάνο Χατζιδάκι… Δεν ξέρω καν αν το κοινό μπορούσε να αντέξει τον τίτλο της παράστασης: Πορνογραφία; Όχι εμείς. Μια παράσταση που θα βγάλει τ’ άπλυτά μας στη φόρα; Μπα. Κομένα κεφάλια; Τρελοί θα είστε. Και η Σαπφώ Νοταρά να φλερτάρει τον νεαρό κνίτη Σπύρο Μπιμπίλα σε νούμερο με τίτλο “Προυστ και 17%”; Μα, τι λέτε τώρα.
Η μουσική της παράστασης έκανε μια κάποια δεύτερη καριέρα. Τα τραγούδια “Μπαλάντα Των Αισθήσεων Και Των Παραισθήσεων” και “Έλα Σε Μένα” αυτονομήθηκαν και αγαπήθηκαν πολύ. Το κομμάτι “Στην Οδό Του Μπλαμαντώ” επίσης επιβίωσε, πιθανότατα λόγω της αγάπης που είχε το ελληνικό κοινό στην ερμηνεύτριά του Σαπφώ Νοταρά. Γιατί με τέτοιους στίχους και ερχόμενο από τέτοια παράσταση, δεν θα είχε και μεγάλες ελπίδες.
Στην οδό του Μπλαμαντώ
πάν’ οι δήμιοι στη δουλειά τους
δε σας λέω χωρατό
για να κόψουν Πατριάρχους
και Στρατάρχους και Ναυάρχους.
Στην οδό του Μπλαμαντώ.
Η παράσταση και στη συνέχεια ο δίσκος της μουσικής της παράστασης είχαν και μια εισαγωγή στην οδό Μπλαμαντώ, ένα μουσικό «σχόλιο για τη Σαπφέτ Νοτερό». Εκεί η Σαπφέτ τραγουδάει σ’ ένα υπόγειο της Μπλαμαντώ, και ο Μάνος Χατζιδάκις, χωρίς την παρέμβαση του Σαρτρ αυτή τη φορά, την περιγράφει με αυτούς τους μοναδικούς στίχους: «Δεν την πιάνει πανικός / με τον κόσμο που αλαλάζει / ούτε κλαίει ούτε στενάζει». Κι εμένα μου φαίνεται πως αυτοί οι τρεις στίχοι μιλούν και για την παράσταση, για όλα εκείνα τα έργα που βρέθηκαν εκτός εποχής, που θέλησαν και θέλουν να καταγγείλουν το απάνθρωπο σε ανθρώπους που δεν θέλουν να ακούσουν, που μόνο αλαλάζουν.
«Πορνογραφία» λοιπόν «είναι το υποκατάστατο της ερωτικής επικοινωνίας. Πορνογραφία, είναι η πλαστογράφηση των λέξεων και των εννοιών. Πορνογραφία, πραγματοποιούν τα κόμματα και οι πολιτικές παρατάξεις. Πορνογραφία, είναι η δολοφονία του αθώου βλέμματος χιλιάδων παιδιών. Πορνογραφία, είναι ένα παιχνίδι ευαισθησίας με λέξεις μουσική και χρώματα που περιγράφει ένα κόσμο απίθανο από τη Mairilyn Monroe ως τη Roza Luxembourg, από το Sherlock Holmes ως την Σαπφέτ Νοτερό, που περιβάλει εσάς και εμένα, τους φίλους μας και τους εχθρούς μας, τον παραλογισμό μας και τη σοφία μας.» Έτσι έγραφε ο Μάνος Χατζιδάκις στο πρόγραμμα που γιούχαραν οι σύγχρονοί του.
Στην οδό του Μπλαμαντώ
φτάνουν οι κυρίες σωρό
οι λουσάτες με τα βέλο
μα τους λείπει το τσερβέλο
και μαζί και το καπέλο.
Στο ρυάκι της οδού του Μπλαμαντώ.
Ο δίσκος είναι ένα αριστούργημα, και η έκδοσή του σε CD επίσης. Η εισαγωγή είναι αφιερωμένη στον Νίνο Ρότα, ο Σέρλοκ Χολμς ψάχνει τη χαμένη αξιοπιστία της πολιτικής, οι «Τρεις Ρόζες» (Ρόζα Λούξεμπουργκ, Ρόζα Εσκενάζυ και Ρόζα Μπλου) συνομιλούν μεταξύ τους. Και η Σαπφέτ Νοτερό «παραμένει ερωμένη στον καιρό / στο ρυάκι της οδού του Μπλαμαντώ»…
Πηγές
https://katoptra.blogspot.com/2014/12/blog-post_19.html
https://www.lavart.gr/pornografia-tolmima-i-fiasko/?utm_source=chatgpt.com
Πίνακες
Οι πίνακες είναι όλοι παρισινά δρομάκια του πολύ ιδιαίτερου ζωγράφου Μορίς Ουτριγιό, που ήταν φίλος του Μοντιλιάνι, ζωγράφιζε τις γειτονιές θαυμάσια, και η μαμά του ήταν επίσης σπουδαία ζωγράφος, η Σουζάν Βαλοντόν, γνωστή και ως το μοντέλο του Λωτρέκ, του Ρενουάρ και του Ντεγκά…
Ακούστε
