(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Καλοκαίρι είναι και:
Ο Ερίκ Ρομέρ. Ο Ιούλιος Βερν (σε σταθερό σημείο, όχι όταν κάνει το γύρο του κόσμου). Όσοι ξεμένουν στην πόλη και τριγυρνάνε. Όσοι αποφασίζουν να χωρίσουν το Μάιο κι ας χάσουν την προκαταβολή για κείνο το δίκλινο στην Κύθνο. Η Μπιαρίτζ. Η Ζακλίν Μαρβ στην Μπιαρίτζ. Τα γαλλικά, ακόμα κι αν δεν ξέρεις ούτε λέξη. Τα σπάνια φυσικά φαινόμενα.
Ένα σπάνιο φυσικό φαινόμενο είναι η “πράσινη αχτίδα”. Στην ομώνυμη ταινία, του Ερίκ Ρομέρ φυσικά – στην οποία χώνομαι κάθε καλοκαίρι για να κάτσω για λίγο μόνο σε μια πεζούλα της Μπιαρίτζ την ώρα της άμπωτης -, υπάρχει μια σκηνή διάρκειας πέντε λεπτών, όπου ένας ηλικιωμένος κύριος εξηγεί στην παρέα του ότι το φαινόμενο οφείλεται στη διάθλαση του φωτός, τονίζοντας ότι είναι πολύ σπάνιο και η ατμόσφαιρα πρέπει να είναι πολύ καθαρή για να καταφέρει κανείς να το διακρίνει. Εγώ δεν το έχω δει ποτέ, ο Ιούλιος Βερν όμως το είδε (αναρωτιέμαι αν υπήρξε κάτι που ΔΕΝ είδε αυτός ο δαιμόνιος τύπος) και το έκανε βιβλίο το 1882, ιδού ένα απόσπασμα:
“Έχετε δει τον ήλιο, τη στιγμή που χάνεται στο θαλάσσιο ορίζοντα. Ασφαλώς τον παρακολουθήσατε μέχρι τη στιγμή που το πάνω μέρος του δίσκου του αγγίζει τη γραμμή του νερού και εξαφανίζεται. Παρατηρήσατε όμως το φαινόμενο που δημιουργείται ακριβώς τη στιγμή που ο ήλιος ρίχνει την τελευταία του αχτίδα, όταν ο ουρανός είναι ξάστερος, χωρίς το παραμικρό ίχνος ομίχλης; Ίσως όχι. Ε, λοιπόν, όταν σας παρουσιαστεί η ευκαιρία, δεν θα δείτε καμιά κόκκινη αχτίδα όπως θα μπορούσατε να υποθέσετε. Θα είναι μια πράσινη αχτίδα, ένα χρώμα υπέροχο, ένα πράσινο που κανένας ζωγράφος δεν θα μπορούσε να πετύχει στην παλέτα του, ένα πράσινο που δεν το χρησιμοποίησε ποτέ η φύση, ούτε στην απέραντη ποικιλοχρωμία των φυτών ούτε στις αποχρώσεις της πιο καθαρής θάλασσας! Ποτέ δεν έχει αποδοθεί το χρώμα αυτό. Αλλά αν στον παράδεισο υπάρχει πράσινο χρώμα, τότε δεν μπορεί να είναι άλλο απ’ αυτό το πράσινο, που χωρίς αμφιβολία είναι το αληθινό πράσινο της ελπίδας”.
Ο κύριος Βερν δεν πρόλαβε δυστυχώς να γνωρίσει τον Ερίκ Ρομέρ και να δει την ταινία του. Διότι η αλήθεια είναι πως το χρώμα αυτό δεν είχε ποτέ αποδοθεί μέχρι να γυρίσει ο Ρομέρ τη δική του Πράσινη Αχτίδα. Ναι, ο άτιμος κατάφερε να το σκηνοθετήσει!
Φυσικά, η πράσινη αχτίδα δεν εμφανίζεται μόνο στην Μπιαρίτζ, δεν απαιτείται γνώση της γαλλικής γλώσσας για να φωνάξεις από χαρά αν τη διακρίνεις, δεν χρειάζεται καν να γνωρίζεις τη ζωγράφο της Μπιαρίτζ, τη Ζακλίν Μαρβ. Εγώ τη γνώρισα τυχαία στο διαδίκτυο και ευτύχησα αργότερα να δω δύο πίνακες της από κοντά – πάντα πίνακες της Μπιαρίτζ – στο θαυμάσιο Μουσείο Τεχνών της Νάντης, πατρίδας του Ιούλιου Βερν όλως τυχαίως. Η Ζακλίν Μαρβ η ίδια θα μπορούσε να είναι ηρωίδα του Ρομέρ, γιατί όχι; Αφού έφτασαν οι πίνακες της να εκτίθενται, το 1913 παρακαλώ, δίπλα σε Πικάσσο και Πικαμπιά, εκείνη δήλωσε ότι βαρέθηκε να ζωγραφίζει, έβαψε τα μαλλιά της κόκκινα και άρχισε να χορεύει, φορώντας πράσινα καπέλα που έφτιαχνε μόνη της. Είπαν τότε πως έμοιαζε με τις φαντασμένες του Μολιέρου, αλλά εγώ νομίζω πως απλώς δεν την ένοιαζαν καθόλου αυτά που νοιάζουν άλλους ανθρώπους.
Ίσως μάλιστα η Ζακλίν Μαρβ κατάφερε κάποια στιγμή ΝΑ ΔΕΙ την πράσινη αχτίδα, και τότε να συνέβη αυτό που περιέγραψε ο Ρομέρ τόσο ωραία, αυτό που έζησε και η καταπληκτική πρωταγωνίστρια του, αυτό που πρόβλεψαν και οι μύθοι των Χάιλαντς: η αχτίδα αυτή έχει τη δύναμη να εξαφανίζει τις ψευδαισθήσεις και τις αυταπάτες κι εκείνος που είχε την τύχη να δει την Αχτίδα αυτή έστω και για μια φορά αποκτά την ικανότητα να μην ξεγελιέται από τους άλλους κι από τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι αχτίδα μαγική, απελευθερώνει. Αλλά μόνο όποιον θέλει να απελευθερωθεί.
Πηγές
- Ταινία “Πράσινη αχτίδα” του Ερίκ Ρομέρ, 1986
2. Βιβλίο Η πράσινη αχτίδα του Ιούλιου Βερν, μτφρ. Ν. Γουσγούνης, εκδ. Ελεύθερος τύπος
3. Άρθρο https://physicsgg.me/2016/09/04/%CE%B7-%CF%80%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BD%CE%B7-%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%AF%CE%BD%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B9%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85-%CE%B2%CE%B5%CF%81%CE%BD/
Οι πίνακες είναι όλοι της Ζακλίν Μαρβ, στην Μπιαρίτζ! Εκτός από τη φωτογραφία της πράσινης αχτίδας φυσικά.
