(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)

[Αρχαιότητες ηλικίας 2.000 ετών στην Παλμύρα (ανατινάχτηκαν), το εξερευνητικό σκάφος Schiaparelli στη βραχώδη επιφάνεια του πλανήτη Άρη (συνετρίβη), το κρανίο του σκηνοθέτη του Νοσφεράτου Φρήντριχ Βίλχελμ Μούρναου (εκλάπη), το τελευταίο αρσενικό άτομο του βόρειου λευκού ρινόκερου (υποβλήθηκε σε ευθανασία), η λίμνη Ατεσκατέμπα στη Γουατεμάλα (αποξηράνθηκε), το μοναδικό δείγμα μεταλλικού υδρογόνου που παρασκευάστηκε μετά από 80 χρόνια προσπαθειών (κανείς δεν ξέρει αν εκλάπη ή καταστράφηκε ή απλώς επανήλθε σε αέρια κατάσταση): όλα, πράγματα που χάθηκαν όσο η Γιουντίτ Σαλάνσκυ έγραφε το βιβλίο της “Κατάλογος Απολεσθέντων, που εκδόθηκε στη Γερμανία το 2018”.]

Η ιδέα της Γιουντίτ μου φάνηκε εξαρχής συναρπαστική, και στριφογύριζε στο μυαλό μου για αρκετό καιρό, οπότε σήμερα παρουσιάζουμε κι εμείς μια λίστα, όχι, δύο λίστες, για αυτά που χάθηκαν και για αυτά που βρέθηκαν το 2025, γιατί, βλέπετε, πράγματα χάνονται και βρίσκονται συνέχεια και πολύ συχνά «τι είχαμε τι χάσαμε» – δεν είναι βέβαια «τι είχαμε τι χάσαμε» όταν μιλάμε για πλάσματα ζωντανά, ούτε για φύση ζωντανή, ούτε και για ωραίες ιδέες. 

Τι χάσαμε λοιπόν το 2025; (Λίστα Lost)

Χάσαμε πολύ, παχύ, παλιό πάγο. Το 2025 καταγράφτηκε εξαιρετικά έντονη θερμότητα στην Αρκτική— με τον παλιό, παχύ πάγο να έχει μειωθεί πάνω από 95% από τη δεκαετία του 1980. Πρακτικά, πολλοί παγετώνες έχουν ήδη ουσιαστικά σβήσει ως λειτουργικά συστήματα πάγου, με συνεχή μείωση μάζας και έκτασης.

Τα στοιχεία του 2025 δείχνουν πως οι κοραλλιογενείς ύφαλοι ανά τον κόσμο έχουν υποστεί πρωτοφανή καταστροφή λόγω του θερμού νερού, με εκτεταμένα κύματα λεύκανσης που οδηγούν τα κοράλλια σε μαζικό θάνατο. Φετινές καταγραφές δείχνουν πως οι κοραλλιογενείς ύφαλοι έχουν πιθανόν περάσει το «σημείο χωρίς επιστροφή» σε πολλές περιοχές. Ο δείκτης “coral cover” (ποσοστό ζωής πάνω στους υφάλους) έπεσε δραστικά, π.χ. στο Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο στην Αυστραλία έχει σημειωθεί η χειρότερη ετήσια απώλεια στην 40ετή ιστορία παρακολούθησής του.

Περίπου χίλια αρχαία αντικείμενα (αρχαία νομίσματα, κεραμικά, κοσμήματα) κλάπηκαν από αρχαιολογικούς χώρους σε Σικελία και Καλαβρία. Επίσης, σε μεγάλη ληστεία στο Drents Museum (Ολλανδία) κλάπηκαν αντικείμενα της εποχής των Δακών που αξίζουν πάνω από έξι εκατομμύρια ευρώ.

Οι Μαγικοί βάτραχοι της Ινδίας (Melanobatrachus indicus) θεωρήθηκαν πλέον επισήμως εξαφανισμένοι στη φύση μετά από καταστροφή του βιότοπού τους. Δεν ξέρω γιατί οι βάτραχοι αυτοί είναι μαγικοί, πάντως δεν μπόρεσαν με τα μαγικά τους να διασωθούν.

Αλλά και ο χρυσοβάτραχος των Άνδεων, στον Ισημερινό, (Atelopus longirostris), μετά από 30+ χρόνια χωρίς καταγραφή, ταξινομήθηκε το 2025 ως οριστικά εξαφανισμένο είδος, όπως και είδη βατράχων στην Κεντρική Αμερική και στη Σρι Λάνκα θεωρήθηκαν πλέον οριστικά χαμένα. Τα αμφίβια είναι η πιο πληγείσα ομάδα της γης από την κλιματική αλλαγή και τη ρύπανση.

Το ψάρι γλυκού νερού Garra quadrimaculata (Ασία) σημειώθηκε ως πλήρως εξαφανισμένο, ας όψεται η ρύπανση και η κατασκευή φραγμάτων.

Το 2025 δημοσιεύτηκαν επίσης αποτελέσματα ερευνών που επιβεβαίωσαν την οριστική απώλεια πολλών ειδών σαλιγκαριών του Ειρηνικού.

Αν και δεν είναι πλήρης η εξαφάνιση, η απειλή των πληθυσμών της μεσογειακής φώκιας (Monachus monachus) αυξάνεται διαρκώς.

Ούτε για κάποιο νησί υπάρχει επίσημη καταγραφή εξαφάνισης το 2025, παρόλα αυτά η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απομακρύνει σταδιακά την ξηρά από μικρά νησιά και ατόλες, επηρεάζοντας κυρίως τον Ειρηνικό & τον Ινδικό Ωκεανό.

Ουπς! Στην ελληνική Εθνική Πινακοθήκη εξαφανίστηκαν τα έργα του Χριστόφορου Κατσαδιώτη, μετά το βανδαλισμό που υπέστησαν από ημιπαράφρονες θρησκόληπτους.

Από κοντά, εξαφανίστηκαν χρηματάκια επιδοτήσεων. Εμπειρικά θα πούμε: ανεπιστρεπτί.

Και το αντιπολεμικό κίνημα της υφηλίου -φαίνεται πως- το κατάπιε ο φανατισμός και άλλοι “ισμοί”, δεν έχει όμως καταγραφεί οριστική εξαφάνιση, όσο ζει και ο τελευταίος άνθρωπος που ψιθυρίζει πως η συνεννόηση στη βάση εξάλειψης του μίσους είναι (η) μια κάποια λύσις. 

Παράλληλα, αν υπήρχε κάποιο ίχνος δημοκρατικής σκέψης στους ηγέτες των τριών υπερδυνάμεων, το 2025 χάθηκε κι αυτό, σαν τα σαλιγκάρια πιο πάνω.

Έτσι χάθηκε και η ενδημική ορχιδέα της Μαδαγασκάρης, που δεν την είχαμε συναντήσει από το 1990, και φέτος επιβεβαιώθηκε ο οριστικός της χαμός. Ίσως γεννηθεί ένα νέο κίνημα που θα κρατήσει την ορχιδέα της Μαδαγασκάρης και θα αποβάλλει τους ανωτέρω ηγέτες. Ή και όλους τους ηγέτες.

Τέλος, σύμφωνα με τα δεδομένα του 2025, άνω του 40% από τις περίπου 7.160 γλώσσες που μιλιούνται σήμερα στον κόσμο απειλούνται με εξαφάνιση, που σημαίνει πως θα «χαθούν» εντός των επόμενων γενιών αν δεν διασωθούν οι τελευταίοι ομιλητές τους. 

Φυσικά, δεν γνωρίζουμε ως ανθρωπότητα όλα όσα απολέσαμε, ιδέες, έργα τέχνης, επιτεύγματα, ενδεχομένως με τη διεργασία της λήθης, δεν απαιτείται πάντα μια καταστροφή. Το ότι δεν γνωρίζουμε, μπορεί να θεωρηθεί τύχη, γράφει η Γιουντίτ Σαλάνσκυ: “Το άγνωστο δεν επιβαρύνει κανέναν.”

Τι βρήκαμε λοιπόν το 2025; (Λίστα Found)

Δύο χαμένα μουσικά μέρη του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, που είχαν παραμείνει ξεχασμένα για δεκαετίες, τελικά επιβεβαιώθηκαν ως αυθεντικά και παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά φέτος.

Ένα ανέκδοτο διήγημα (δύο σελίδων) του Τζακ Κέρουακ συνδεδεμένο με το κλασικό On the Road εμφανίστηκε σε δημοπρασία.

Η Τρούντι Κάντερ ανακαλύπτεται σε όλο τον κόσμο, από τη στιγμή που μια επιμελήτρια βιβλίων βρήκε σε ένα παλαιοβιβλιοπωλείο ένα ξεχασμένο αντίτυπο του βιβλίου της Κάποια κορίτσια, κάποια καπέλα και ο Χίτλερ, μια μυθιστορηματική αυτοβιογραφία της Τρούντι, που ήταν μια εβραία επιτυχημένη πιλοποιός, η οποία λάτρευε τη ζωή της, τη δουλειά της, τη μόδα και τον αγαπημένο της, τον επίσης εβραίο Βάλτερ, στη Βιέννη του Μεσοπολέμου. Η ζωή της κυλούσε ξέγνοιαστα μέχρι το 1938…

Βρέθηκε ένα σπάνιο αντίγραφο του αρχαίου Βιβλίου των Νεκρών της Αιγύπτου, από αρχαιολόγους που εντόπισαν πάπυρο μήκους άνω των 12 μέτρων σε νεκροταφείο.

Ένα προϊστορικό «παράξενο» είδος της υποοικογένειας των Ανθρωπινών (hominin) αναλύεται τώρα που μιλάμε με νέες μεθόδους.

Ο 3I/ATLAS, ένας κομήτης που δεν γεννήθηκε στο Ηλιακό μας Σύστημα, πέρασε από τη γειτονιά μας και μας έμαθε πραγματάκια για εξωηλιακά υλικά.

Το Ocean Census, το μεγαλύτερο πρόγραμμα στην ιστορία μας που ψάχνει για θαλάσσια ζωή, ανέφερε το 2025 866+ νέες θαλάσσιες μορφές ζωής, περιμένουμε τώρα τη σχετική επιστημονική τεκμηρίωση.

Ένας ύφαλος κοραλλιών μήκους 800 μέτρων πιθανόν ανακαλύφθηκε στη Νορβηγική θάλασσα. Αν τελικά αποδειχτεί πως πρόκειται για ύφαλο, θα είναι ο πρώτος του είδους των κοραλλιών μπαμπού.

Εντελώς νέο και το είδος μέλισσας Hylaeus paumako στη Χαβάη, μια μέλισσα με κατάμαυρη εμφάνιση που δεν είχε ποτέ περιγραφεί πριν.

Σε ανασκαφές στο Boğazköy-Hattusha (Τουρκία), πρωτεύουσα της Χεττιτικής αυτοκρατορίας, εμφανίστηκε μια άγνωστη γλώσσα σε κείμενο σε πήλινη πινακίδα! Οι ειδικοί την εντάσσουν στην ανατολική ομάδα των Ινδοευρωπαϊκών γλωσσών.

Η ταινία Im Kkeok–jeong του διάσημου Νοτιοκορεάτη σκηνοθέτη Γιου Χιουν-μοκ, του 1961, εμφανίστηκε στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, έπειτα από έξι δεκαετίες που ήταν χαμένη! Η φυσική επισκευή της έγινε στις ΗΠΑ, και τώρα ολοκληρώνονται στην Κορέα η διόρθωση χρωμάτων και ο καθαρισμός ήχου.

Στο φεστιβάλ “Restored and Rediscovered: A Film Preservation Festival 2025” παρουσιάστηκαν πλήρως αποκατεστημένες ιστορικές ταινίες σπουδαίων σκηνοθετών (π.χ. Τζον Φορντ, Ζαν Λικ Γκοντάρ, Σεργκέι Παρατζάνοφ), ταινίες που είχαν μείνει για χρόνια αόρατες ή μόνο σε κακές κόπιες.

Για τους θαυμαστές των Led Zeppelin: βρέθηκε και αποκαταστάθηκε οπτικό υλικό από τη συναυλία τους στο Άμστερνταμ το 1969, το οποίο συμπεριλήφθηκε στη νέα έκδοση Becoming Led Zeppelin σε Blu-ray.

Σε ένα μεγάλο πρόγραμμα καταγραφής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου σημειώθηκαν 262 νέα είδη (πεταλούδες, σκουλήκια, νέα ψάρια από Αφρική).

Σε ένα άλλο πρόγραμμα καταγραφής της συνύπαρξης λογικής και ανθρωπιάς βρέθηκαν μονάδες και μικρές ομάδες που έχουν πάρει την απόφαση έτσι να πορευτούν στη ζωή. 

Ουπς! Στην ελληνική Εθνική Πινακοθήκη επανεμφανίστηκαν τα έργα του Χριστόφορου Κατσαδιώτη, που είχαν εξαφανιστεί μετά το βανδαλισμό που υπέστησαν από ημιπαράφρονες θρησκόληπτους.

 

[Βρίσκω σωστό πάντως να σημειώσω πως στο διάστημα που η Γιουντίτ Σαλάνσκυ έγραφε το βιβλίο “Κατάλογος Απολεσθέντων”, κάτι λιγότερο από μια δεκαετία πριν, μεταξύ άλλων είχαν βρεθεί: Το χαμένο άλμπουμ του Τζον Κολτρέιν “both directions at once”, η παλαιότερη αλφάβητος του κόσμου χαραγμένη σε λίθινες πλάκες πριν από 3.800 χρόνια, τα εξαφανισμένα αγριοπερίστερα columbina cyanopis στη Βραζιλία, μια κατοικήσιμη ζώνη στον αστερισμό του Κύκνου, δυο ακόμα σελίδες από το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, τα κουφάρια των ιστιοφόρων Erebus και Terror που είχαν χαθεί το 1848 στην Αρκτική, σπαράγματα από δύο άγνωστα ποιήματα της Σαπφούς.]

Πηγές

Οι πηγές χάθηκαν!! Εξαφανίστηκαν μέσα στην πολλαπλότητα και στην πολυπλοκότητά τους, αφού ήταν τεράστιου πλήθους και εύρους: από τη NASA ως ειδησεογραφικά χιουμοριστικά sites, και από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ ως το σύλλογο για τη μέλισσα Hylaeus paumako. Οι φωτογραφίες είναι επίσης αλιευμένες σε διάφορες σελίδες του διαδικτύου, abandoned places (lost) που η φύση τα επανακατέλαβε (found).

Και ο Μπαχ επιμένει: https://www.youtube.com/watch?v=00Tr9uNwwOM