(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)

Ένα μεσημεράκι του Αυγούστου, με τον ανεμιστήρα σε φουλ λειτουργία, τρία τέσσερα βιβλία στο πάτωμα εν είδει τραπεζακίου κι ένα μπουκάλι νερό πάνω στο βιβλιοτραπεζάκι, είδα ένα ντοκιμαντέρ για τις Μαλδίβες. Να δω λίγη λευκή άμμο και τιρκουάζ νερά, να δω φοίνικες και κοκτέιλ σε ξύλινα μπαράκια κάτω από το φεγγάρι, αυτός ήταν ο στόχος μου. Δεν επιτεύχθηκε. Και κατά την προσφιλή μου συνήθεια, άρχισα να ψάχνω και να διαβάζω, ήθελα να μην επιβεβαιωθεί αυτό που είδα και κατάλαβα στο ντοκιμαντέρ. Ούτε αυτό επιτεύχθηκε. Οι Μαλδίβες πεθαίνουν. Ίσως έχουν ήδη πεθάνει.

Εγκλυκλοπαίδεια Brittanica: Μαλδίβες , ανεξάρτητη νησιωτική χώρα στον βόρειο-κεντρικό Ινδικό Ωκεανό. Αποτελείται από μια αλυσίδα περίπου 1.200 μικρών κοραλλιογενών νησιών και αμμόλοφων (από τα οποία περίπου 200 κατοικούνται), ομαδοποιημένων σε συστάδες ή ατόλες που σχηματίζονται από τις κορυφές μιας βυθισμένης αρχαίας ηφαιστειακής οροσειράς. Όλα τα νησιά είναι χαμηλά, κανένα δεν υψώνεται πάνω από 1,8 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι προστατεύουν τα νησιά από τις καταστροφικές συνέπειες των μουσώνων. Η μέση ετήσια θερμοκρασία κυμαίνεται από 24 έως 30 °C.  Οι ατόλες έχουν αμμώδεις παραλίες, λιμνοθάλασσες και μια πλούσια βλάστηση από κοκοφοίνικες, μαζί με αρτόδεντρα και τροπικούς θάμνους. Τα ψάρια αφθονούν στους υφάλους, τις λιμνοθάλασσες και τις θάλασσες που γειτνιάζουν με τα νησιά. Οι θαλάσσιες χελώνες αλιεύονται για τροφή και για το λάδι τους, ένα παραδοσιακό φάρμακο. Οι πρώτοι άποικοι πιστεύεται πως ήταν Ταμίλ και Σινχαλέζοι από τη νότια Ινδία και τη Σρι Λάνκα. Έμποροι από αραβικές χώρες, τη Μαλαισία, τη Μαδαγασκάρη, την Ινδονησία και την Κίνα ήρθαν στα νησιά ανά τους αιώνες. Η επίσημη γλώσσα είναι μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που ονομάζεται Ντιβέχι (ή Μαλδίβια)· ομιλούνται επίσης αραβικά, χίντι και αγγλικά. Από τη δεκαετία του 1970, η οικονομία των Μαλδίβων έχει αναπτυχθεί ραγδαία. Η οικονομία βασίζεται στον τουρισμό, την αλιεία, τη ναυπηγική και την επισκευή σκαφών, με τον τουριστικό τομέα να αποτελεί την κινητήρια δύναμη της ταχείας ανάπτυξης. […]

Λέει, λέει, λέει η καλή εγκυκλοπαίδεια, και φτάνω σε δύο παραγράφους οι οποίες, απ’ ό,τι φαίνεται, αποτελούν την ταφόπλακα των Μαλδίβων: ο τουρισμός και η σαρία, δηλαδή ο μουσουλμανικός νόμος. Κλείνω την εγκυκλοπαίδεια και ξεκινάω τη μικρή έρευνά μου. Το όνειρο να ταξιδέψω έστω και νοερά στις λευκές αμμουδιές με τους κοκοφοίνικες τέλειωσε πολύ γρήγορα, ενώ σε δυό λεπτά μόνο έχω προσθέσει, στις δύο προαναφερθείσες παραγράφους της καταστροφής, και την περιβαλλοντική μας αναισθησία. Πάμε να δούμε.

1. Ο τουρισμός

Η οργανωμένη τουριστική βιομηχανία στις Μαλδίβες ξεκίνησε το Φεβρουάριο του 1972, όταν έφτασε η πρώτη ομάδα Ιταλών επισκεπτών και δημοσιογράφων, και επισημοποιήθηκε με το άνοιγμα του πρώτου θέρετρου, του Kurumba Village, στις 3 Οκτωβρίου 1972. Ωστόσο, η πραγματική πίεση του υπερτουρισμού δεν εμφανίστηκε τότε, καθώς για δεκαετίες ο τουρισμός ήταν ελεγχόμενος και περιοριζόταν σε απομονωμένα “νησιά – θέρετρα”. Οι επισκέπτες άρχισαν να αυξάνονται πάρα πολύ από το 2010, που έφτασαν το μισό εκατομμύριο, τότε επιτράπηκε και η ανάπτυξη guest rooms μέσα στην πόλη, όχι μόνο στα ξενοδοχεία εκτός, και από το 2015 άρχισε η μεγάλη πίεση, καθώς ο αριθμός των τουριστών έγινε 3,2 φορές μεγαλύτερος από αυτόν των κατοίκων, πιέζοντας στα άκρα τα όρια ενός από τα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα του πλανήτη – τουρίστες που στριμώχνονται σε στενές λωρίδες τοσησδά γης, χωρίς υποστηρικτές υποδομές. Έτσι, μαζί με τον τουρισμό ήρθε η λειψυδρία (εξάντληση των περιορισμένων υδροφόρων οριζόντων, αδυναμία επαρκούς αφαλάτωσης και ταυτόχρονα εισροή αλμυρού νερού λόγω της κλιματικής αλλαγής, μην ξεχνιόμαστε), ήρθαν τεράστιες ποσότητες σκουπιδιών χωρίς καμία πρόβλεψη τι διάολο θα τα κάνουν, μεγάλωσε και η “ανάγκη” για όλο και περισσότερα ξενοδοχεία… Και οι Μαλδιβιανοί αποφάσισαν να λύσουν τα προβλήματά τους δημιουργώντας ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα.

2. Τα τεχνητά νησιά

• Η απόθεση εκατομμυρίων τόνων άμμου και ιζημάτων πάνω ή δίπλα σε κοραλλιογενείς υφάλους θάβει ζωντανά τα οικοσυστήματα. Τα αιωρούμενα σωματίδια ταξιδεύουν με τα θαλάσσια ρεύματα πολύ μακριά, στερώντας και από τα απομακρυσμένα κοράλλια το απαραίτητο φως και οδηγώντας τα σε νέκρωση. Οι ύφαλοι καταστρέφονται, παιδιά, και μαζί μ’ αυτούς η ζωή.
• Τα έργα εκσκαφής του πυθμένα για την άντληση άμμου καταστρέφουν τα λιβάδια θαλάσσιας βλάστησης και τις περιοχές αναπαραγωγής ψαριών και δελφινιών. Άσε που, φτιάχνοντας ένα δρόμο μέσα στη θάλασσα για να ενώσεις νησιά, ξενοδοχεία, οτιδήποτε, η θαλάσσια ζωή εγκλωβίζεται στη λίμνη που δημιουργείται και πεθαίνει. Ο γλυκύτατος μαλδιβιανός Αμπίτ μαζεύει κάθε μέρα νεκρά ψάρια στην παραλία, από τότε που έγινε ένας τέτοιος δρόμος στη μέση της θάλασσας. Ενημερώνει συνεχώς τις Αρχές, μα “δεν ενδιαφέρεται κανείς”, λέει. 
• Η δημιουργία νέων τεράστιων μαζών γης στις λιμνοθάλασσες αλλάζει δραστικά την ταχύτητα και την κατεύθυνση των φυσικών ρευμάτων του ωκεανού. Αυτό προκαλεί απρόβλεπτη διάβρωση σε κοντινά φυσικά νησιά και αποσταθεροποίηση των ακτών τους. 
• Αλλά και: τα σκουπίδια!!!

3. Το “νησί των σκουπιδιών”

Το διαβόητο τεχνητό νησί Τιλαφούσι, γνωστό παγκοσμίως ως το “νησί των σκουπιδιών”, δημιουργήθηκε το 1992 σε μια λιμνοθάλασσα και τον κοραλλιογενή της ύφαλο, εφτά χιλιόμετρα δυτικά της πρωτεύουσας Μαλέ, προκειμένου να δώσει λύση στον τεράστιο όγκο απορριμμάτων. Σήμερα, δέχεται εκατοντάδες τόνους αποβλήτων ημερησίως από όλα τα νησιά και τα πολυτελή θέρετρα, επεκτεινόμενο διαρκώς. Τοξικά υλικά, βαρέα μέταλλα, ψυκτικά υγρά, ηλεκτρονικά απόβλητα και πλαστικά) διαλύονται στη γιγαντιαία ανεξέλεγκτη χωματερή και εισχωρούν απευθείας στο θαλάσσιο οικοσύστημα των γύρω ατολών. Μικροπλαστικά σωματίδια απελευθερώνονται στον ωκεανό και εισέρχονται στην τοπική τροφική αλυσίδα. Η μακροχρόνια πρακτική της ανοιχτής καύσης αποβλήτων απελευθερώνει πυκνά νέφη διοξινών και αερίων, επιβαρύνοντας την ατμόσφαιρα της ευρύτερης περιοχής. Αυτή η πλευρά του επίγειου παραδείσου ούτε αθέατη είναι ούτε άοσμη ούτε και αθώα. 

4. Το Ισλάμ

Ως το 12ο αιώνα οι άνθρωποι εκεί ήταν βουδιστές, μετά ήρθε ο μουσουλμανισμός. Και το 2008 έγινε η μεγάλη στροφή προς τον απόλυτο θρησκευτικό σκοταδισμό, με την ενίσχυση της πολιτικής επιρροής του Ισλάμ. Νόμος του κράτους πλέον: η σαρία. Το νέο Σύνταγμα της χώρας όρισε ρητά το Σουνιτικό Ισλάμ ως μοναδική επίσημη θρησκεία του κράτους και απαγόρευσε στους πολίτες να έχουν άλλο θρήσκευμα, ενώ κατοχύρωσε ότι καμία νομοθεσία δεν μπορεί να αντιβαίνει στις αρχές του Ισλάμ. Ισχύουν λοιπόν, και εφαρμόζονται πολύ αυστηρά, όλοι οι νόμοι της σαρίας, οπότε για τους πολίτες της χώρας απαγορεύονται όλα όσα απαγορεύει η σαρία, π.χ. δεν μπορείς να είσαι ομοφυλόφιλος, δεν μπορείς να έχεις σχέση εκτός γάμου, δεν μπορείς να αγκαλιαστείς με κανέναν στο δρόμο, για φιλί ούτε σκέψη, η αποστασία (το να αλλαξοπιστήσει κάποιος) επιφέρει την ποινή του θανάτου, οι γυναίκες φοράνε υποχρεωτικά μαντίλες και αυξάνονται διαρκώς τα νικάμπ και οι μπούρκες. Στην ίδια χώρα, μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα, οι γυναίκες κυκλοφορούσαν με ακάλυπτα μαλλιά. Η όπισθεν είναι ταχύτατη. 

Από το 2014 αυξήθηκε πάρα πολύ η υποστήριξη των μαλδιβιανών στο Ισλαμικό Κράτος και την τζιχάντ, και πολλοί νέοι έφυγαν για να ενταχθούν σε διάφορες τζιχαντιστικές ομάδες κυρίως στη Συρία. Οι Μαλδίβες είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής τζιχαντιστών στον κόσμο, σε σχέση με τον πληθυσμό τους, λέει το ντοκιμαντέρ, το διάβασα κι αλλού. Υπάρχουν στη χώρα πολλές ιστοσελίδες που διαδίδουν επαναστατικές ισλαμιστικές ιδεολογίες που ενθαρρύνουν το μίσος κατά των μη πιστών και καλούν τους κατοίκους των Μαλδίβων να ενωθούν εναντίον τους, διεξάγοντας πόλεμο αν και όπου χρειαστεί, και ξεφυτρώνουν συνέχεια ιεροκήρυκες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με δεκάδες χιλιάδες ακολούθους, που επηρεάζουν τους, παλιότερα μετριοπαθείς, κατοίκους των Μαλδίβων. Κάποια κυβέρνηση προσπάθησε να πάρει μέτρα, δεν ξέρω η σημερινή τι κάνει, πάντως τα μέτρα αυτά δεν ήταν ικανά να προστατέψουν τον 29χρονο blogger Yameen Rasheed που βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του με πολλαπλές μαιχαιριές γιατί είχε «χλευάσει τη θρησκεία». Οργανώσεις που δρουν στη χώρα, όπως η Σελάφ, μοιράζουν τρόφιμα στους στοιβαγμένους σαν τα ποντίκια κατοίκους (έχουν αφήσει τα νησιά τους, αφού ξενοδοχεία, και ζουν όλοι στην πρωτεύουσα, στα λιγότερα τετραγωνικά ανά κάτοικο στον κόσμο) και στρατολογούν κόσμο για την Τζιχάντ. Απαγωγές και απόπειρες δολοφονίας δημοσιογράφων και πολιτικών δεν σπανίζουν. Ακόμα και κάποιοι ινδοί που έκαναν εκδήλωση για την παγκόσμια μέρα γιόγκα, παρουσία πρεσβευτών και άλλων σπουδαίων προσώπων, τις έφαγαν άσχημα τον Ιούνιο του 2022, ευτυχώς χωρίς θύματα. Η γιόγκα αποτελεί μορφή ειδωλολατρίας και προσβάλλει το Ισλάμ, είπαν οι επιτιθέμενοι, αφού φώναξαν με την ψυχή τους Allahu Akbar.

5. Ισλάμ, σκουπίδια και τουρισμός, all inclusive

Προκειμένου να μη χαθούν τα δολλάρια, ο ισλαμικός νόμος δεν ισχύει στα θέρετρα, καθώς και στις επισήμως λεγόμενες “παραλίες μπικίνι”. Παντού αλλού όμως, δεν επιτρέπεται στους τουρίστες να κυκλοφορούν όπως θέλουν. Δεν επιβάλλεται η μαντίλα στις ξένες γυναίκες αλλά ε! μη φοράνε και σορτσάκι ή τιραντάκια…. Στο ντοκιμαντέρ “Μαλδίβες, Υπερτουρισμός και Σαρία” είδα φοβερές σκηνές, με την αστυνομία να ξυλοφορτώνει τουρίστρια που κυκλοφορούσε με το μαγιό της. Αλλά αυτό δεν έγινε αντιληπτό στο ζευγάρι ισπανών (ξανά του ντοκιμαντέρ) που πλήρωνε 2.700 ευρώ τη βραδιά, όπως δεν έγινε ποτέ αντιληπτό πως τα σκουπίδια του πήγαιναν στη θάλασσα, πως πέθαιναν λεπτό το λεπτό κοράλλια, δελφίνια και ψάρια Νέμο, πως ο πληθυσμός της χελώνας καρετάτσα έχει μειωθεί έως και 95%…

Σε κάθε περίπτωση, όσοι σκοπεύετε να ταξιδέψετε προς τα κει, να είστε ευπρεπώς ντυμένοι με καλυμμένους τους ώμους και τα γονατάκια σας τουλάχιστον, και να μην έχετε μαζί σας αλκοόλ. Όταν μπείτε στο θέρετρό σας, τότε ναι, πιείτε άφοβα και ξετσιτσιδωθείτε αλλά με μέτρο, όχι γυμνισμό και topless που απαγορεύονται παντού. Αν θέλετε να πάτε στην πόλη, ξαναγίνετε σεμνοί και ξεχάστε κοκτέιλ και κρύες μπυρίτσες.

Το καλό νέο της τελευταίας στιγμής είναι πως το σχέδιο για πλωτά γήπεδα γκολφ, που προέβλεπε πλωτές πλατφόρμες που θα ενώνονταν μεταξύ τους με υποβρύχια τούνελ, ώστε οι παίκτες να περπατάνε μέσα σε γυάλινους σωλήνες στον βυθό της καημένης της θάλασσας για να πάνε από τη μία οπή στην άλλη, ευτυχώς ακυρώθηκε. Δεν είμαι σίγουρη αν ακυρώθηκε υπό το βάρος της παγκόσμιας περιβαλλοντικής κατακραυγής ή για άλλους λόγους, πάντως κάτι σώθηκε. Δυστυχώς, έχουμε ένα καλό νέο και εκαντονταπλάσια κακά. Μέσα σ’ όλα, οι Μαλδίβες, με μέσο υψόμετρο μόλις 1,5 μέτρο, κινδυνεύουν άμεσα από την κλιματική αλλαγή και τη λανθασμένη διαχείριση των ακτών. Να δούμε ποιος από τους κινδύνους θα προλάβει να καταστρέψει εντελώς αυτόν τον παραδεισένιο τόπο: η απληστία, ο θρησκευτικός σκοταδιστικός φανατισμός ή η υποτίμηση των προειδοποιήσεων της φύσης;

 

Πηγές

1. https://press.ert.gr/ert3/ert3-ntokimanter-se-proti-provoli-11-12-02/. Πιο κάτω υπάρχει link με όλο το ντοκιμαντέρ αλλά στα αγγλικά. Για ελληνικούς υπότιτλους, δείτε το στο ερτφλιξ.
2.  https://www.savethewater.org/water-insights/the-trash-island-of-the-maldives-thilafushi.
3. https://www.iefimerida.gr/kosmos/rihnontas-tonoys-ammoy-ston-okeano-kina-nea-nisia
4. https://sites.google.com/wrdsb.ca/summerslrw/geography/3-impacts-of-settlements/c-impacts-of-settlement
5. https://mondointernazionale.org/focus-allegati/the-environmental-impact-of-the-construction-of-artificial-islands-in-the-south-china-sea
6. https://www.queen.gr/life/daily-info/story/13866/maldives-plota-gipeda-gkolf-epano-se-texnita-nisia
7. https://maldivesfrontier.com/travel-guide/maldives-dress-code-rules/. 
8. https://www.vifindia.org/article/2019/october/16/radical-islam-in-the-maldives-hotbed-for-al-qaida-and-islamic-state

Όλες οι φωτογραφίες είναι από τις Μαλδίβες, μέσα από διάφορα sites αλλά μόνο Μαλδίβες, όχι από αλλού. 

Δείτε

Σχετικές Polaroid Stories

Στον πλανήτη Νέμο

Ένα βρώμικο μυστικό: οι ρουχόλοφοι της Γκάνας

Ο Πίτερ Μπρίγκελ και η κλιματική αλλαγή