(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Ο ποταμός Οκαβάνγκο, που περνάει από τρεις χώρες και εκβάλλει στο περίφημο Δέλτα του Οκαβάνγκο στο κεντρικό τμήμα της ερήμου Καλαχάρι, είναι πηγή ζωής για ένα εκατομμύριο ανθρώπους, τον μεγαλύτερο πληθυσμό αφρικανικών ελεφάντων παγκοσμίως, σημαντικών πληθυσμών λιονταριών και τσιτάχ και εκατοντάδων ειδών πουλιών. Ναι, το Δέλτα του Οκαβάνγκο είναι ένα πραγματικό θαύμα της φύσης, μια παραδεισένια αλλά φιλική όαση στη μέση μιας αφιλόξενης ερήμου. Δεν χρειάζεται καν να σημειώσουμε ότι κινδυνεύει από την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Οκαβάνγκο ονόμασε ένα μυθιστόρημά του ο Καρίλ Φερέ μήπως και μας πείσει για την επείγουσα ανάγκη να αφήσουμε τον άγριο κόσμο να ζήσει. Εκτός της συναρπαστικής πλοκής και γραφής που έχει πάντα αυτός ο παράξενος, δραστήριος, πανκ τύπος, εκτός των πάντα ιδιαίτερων ηρώων του, το βιβλίο μας δίνει ένα σωρό πληροφορίες.
Το ανεξέλεγκτο κυνήγι του 19ου αιώνα, λέει, έδωσε το έναυσμα για κυνηγετικές εφόδους στην Αφρική και τις πρώτες μαζικές σφαγές. Μόνο το 1887 σφαγιάστηκαν δώδεκα χιλιάδες ελέφαντες. Όταν τα θηράματα άρχισαν να σπανίζουν και να κρύβονται λόγω των σφαγών, κάποιοι αποφάσισαν, στα μέσα του 20ου αιώνα πια, να περιφράξουν την πανίδα που είχε γλιτώσει, δημιουργώντας έτσι τα πρώτα πάρκα για τα ζώα. Δυστυχώς και ανεξαρτήτως προθέσεων, αυτό αποδείχτηκε χρυσάφι με ζεστό αίμα για τους μαφιόζους της λαθροθηρίας, που σήμερα είναι το τέταρτο παράνομο εμπόριο στον κόσμο.
Οι δαιδαλώδεις σχέσεις κρατικών στρατών, εταιρειών φύλαξης των πάρκων, πρώην ανταρτών, πολιτικών κομμάτων, πολέμων και υποτιθέμενων εκεχειριών, ελεφαντόδοντου, πετρελαίου, διαμαντιών, όλα είναι εδώ στον κόσμο του Οκαβάνγκο, απ’ όπου κανείς δεν ξεφεύγει, από τις πρώτες κιόλας σελίδες του. Ένα στιγμιότυπο που αξίζει τον κόπο να αναφερθεί, ίσως και μόνο για την ανάγκη επαναπροσδιορισμού εννοιών όπως ιμπεριαλισμός, αποικιοκρατία κ.ο.κ. είναι αυτό εδώ που δύσκολα θα φανταζόμασταν πριν από μερικά χρόνια: η στιγμή που ένας κινέζος κομματικός κομμουνιστής, 
αγοραστής ρινόκερων, σπεύδει να συμφωνήσει με τον υπεράνω υποψίας ευυπόληπτο λαθροθήρα πως “οι άνθρωποι επιθυμούν αυτό που δεν μπορούν να έχουν, αυτό είναι άλλωστε το νόημα του καπιταλισμού”, πριν φάνε μια αρσενική τίγρη, φυσικά ναρκωμένη και κλεισμένη σε κλουβί. Οι κυνόδοντές της γυάλιζαν σαν σπαθιά, περιγράφει συγκλονιστικά ο συγγραφέας, και φυσικά οι δύο ορεξάτοι συναλλασσόμενοι θα έτρεμαν μπροστά της σε όποια άλλη περίπτωση. Τώρα όμως χαμογελούσαν ευτυχείς που θα την έσφαζαν εντός του πανάκριβου, για λίγους και εκλεκτούς μόνο, εστιατορίου.
Είναι γνωστό πως ο Καρίλ Φερέ δεν χαρίζεται σε κανέναν και σε τίποτα, σε καμία ιδεολογία, θρησκεία, στρατό, ιδεοληψία, κάτι που ίσως δεν είναι πολύ ευπρόσδεκτο. Εδώ λοιπόν, βρίσκει χώρο να καταγγείλει τόσο την αποικιοκρατία όσο και αυτό που ακολούθησε την απο-αποικιοποίηση, αποκαλύπτοντας το πώς άνθρωποι το ίδιο στερημένοι επάνδρωσαν τους αντίπαλους στρατούς στους εμφυλίους που, πίσω από την δήθεν ιδεολογική αιτία τους, συχνά έκρυβαν, πολέμους διαμαντιών (επτακόσιες χιλιάδες ανγκολέζοι πολίτες σκοτωμένοι ή ακρωτηριασμένοι, δύο εκατομμύρια πρόσφυγες, μια χώρα πείνας όπου το προσδόκιμο ζωής έφτανε μόλις τα σαράντα χρόνια, λέει π.χ. για την Ανγκόλα), ή το πώς πολλοί εκπαιδευμένοι αντάρτες επάνδρωσαν τις συμμορίες των λαθροκυνηγών μαζί με τα αποβράσματα των κρατικών υπηρεσιών, πώς σήμερα το λαθρεμπόριο κινείται κυρίως από την Ασία με πρώτη και καλύτερη την Κίνα, πώς οι τρομοκρατικές οργανώσεις όπως η Μπόκο Χαράμ και η Αλ Κάιντα συμμετείχαν ή συμμετέχουν στο λαθρεμπόριο.
Το βιβλίο είναι ύμνος στην ομορφιά του άγριου κόσμου και στην επείγουσα ανάγκη να τον αφήσουμε να ζήσει, όπως γράφει το οπισθόφυλλο. Όλα τα κείμενα σε αυτό εδώ το μικρό άρθρο προέρχονται, αυτούσια ή με δικές μου παρεμβολές, από εκεί: Οκαβάνγκο του Καρίλ Φερέ, εκδ. Πόλις, μετάφραση Α. Μακάροφ, ενώ οι φωτογραφίες είναι από το καταπληκτικό project “Into the Okavango” του National Geographic.
“Στη Ναμίμπια τα ζώα ζουν ορισμένες φορές ελεύθερα κι άγρια έξω απ’ τα πάρκα. Είναι συγκλονιστικό να τα βλέπεις – αν όχι, είσαι από πέτρα. Μια απλή αναστολή του ρυθμού με τον οποίο βαδίζει η ανθρωπότητα. Όταν ήμουν μικρός, ήθελα να γίνω κυνηγός λαθροκυνηγών. Εξακολουθώ να θέλω. Ως αντίδοτο, γράφω”. Αυτά λέει στο Σημείωμα του για το Οκαβάνγκο του ο Καρίλ Φερέ, ενώ σε συνέντευξή του διαβάζω πως έξι χρονών είδε σε ένα ντοκιμαντέρ ότι οι λαθροθήρες πυροβολούσαν τα σπάνια άγρια ζώα, και αυτή ήταν η πρώτη του επαφή με την αδικία… «Όλα όσα περιγράφω ότι γίνονται στην Αφρική δεν είναι ιστορία. Είναι το ανύπαρκτο μέλλον μας, αυτό που συμβαίνει αυτήν τη στιγμή στον πλανήτη», λέει.
Για το κλείσιμο αυτού του κειμένου, δεν μπορώ να φανταστώ τίποτα καλύτερο από αυτό το απόσπασμα του Οκαβάνγκο:
“Τα βιβλία της βιβλιοθήκης του τεκμηρίωναν αυτό που έβλεπε κάθε μέρα: Πολλά ζώα είχαν παρόμοια συναισθηματική ζωή με τον άνθρωπο, ένιωθαν τον πόνο, το φόβο, την αγάπη, τη χαρά ή τη σύγχυση, θεραπεύονταν με φυτά, άλλα πρόσεχαν για τη μη μετάδοση των νόσων, κάποια έκαναν χρήση ουσιών όπως αυτές οι αρκούδες που έρχονταν κάθε μέρα στην αποθήκη της κηροζίνης, οι οινοπνευματώδεις μέλισσες που οι ομογενείς τους τούς απαγόρευαν να πετάνε, ή τα δελφίνια που ρουφούσαν τα τοξικά τετραοδοντωτά ψάρια σαν υδρόβιο τσιγαριλίκι. Τα πουλιά έπαιζαν γοητεύοντας κάποιο θηλυκό, χωρίς άλλον σκοπό απ’ το να διασκεδάσουν, όπως οι χιμπαντζήδες μπονόμπο έπαιζαν τυφλόμυγα με φύλλα μπανανόδεντρων για να γελάσουν. Αλλά σε αντίθεση με τους ανθρώπους, που ελάχιστα σέβονταν την αντίδραση της φυγής, κανένα ζώο δεν άφηνε να το εκμεταλλεύονται, να το διαφθείρουν, να το ταπεινώνουν, να το βρίζουν, να το βασανίζουν, σε κανένα ζώο δεν άρεσε να φοβάται, να κρατάει τους ομοίους του φυλακισμένους ή να τους έχει σκλάβους.”
———————————————————————————–
Πηγές
- Οκαβάνγκο του Καρίλ Φερέ, εκδ. Πόλις, μετάφραση Α. Μακάροφ
- https://www.lifo.gr/culture/vivlio/karil-fere-ohi-mono-den-exegeiromaste-leme-kai-eyharisto
Δείτε
https://www.youtube.com/watch?v=3UR3LfItgjE
