(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Η Ματοάκα ή Αμονούτε, περισσότερο γνωστή ως Ποκαχόντας που σημαίνει «παιχνιδιάρα» στα αλγκονκιανά, γεννήθηκε στη συνομοσπονδία των Ποουχατάν, στη σημερινή Βιρτζίνια. Μετά την ίδρυση του οικισμού της Τζέιμσταουν από τον Τζον Σμιθ και την Εταιρεία της Βιρτζίνια, η Ποκαχόντας διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην προώθηση ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των άγγλων και των ποουχατάν. Το 1613 όμως οι άγγλοι την απήγαγαν με στόχο λύτρα: καλαμπόκι, όπλα και αιχμαλώτους.
Κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας της, η Ποκαχόντας έγινε χριστιανή, ονομάστηκε Ρεβέκκα, και παντρεύτηκε τον αγρότη Τζον Ρόλφ, το 1615 έκανε κι ένα παιδάκι, τον Τόμας. Επιδιώκοντας να χρησιμοποιήσει την αφομοίωση της Ποκαχόντας για να προωθήσει την αποικία και να προσελκύσει επενδυτές, η Εταιρεία της Βιρτζίνια την έφερε στην Αγγλία τον Ιούνιο του 1616. Δεν μπόρεσαν να την αξιοποιήσουν για πολύ, εννιά μήνες μετά την άφιξή της στην Αγγλία αρρώστησε και πέθανε η καημένη.
Καμιά φορά η πραγματική ζωή μένει στην άκρη, γιατί μια δεύτερη ζωή έρχεται και την επισκιάζει, μέσα από ένα βιβλίο, μια ταινία, ακόμα και έναν προφορικό μύθο. Έτσι, το 1999 η Walt Disney κυκλοφόρησε μια ταινία με τίτλο “Ποκαχόντας”, όπου η πανέμορφη ιθαγενής τριγυρνά με τους φίλους της, ένα ρακούν κι ένα κολιμπρί, και συναντάει τον κούκλο Τζον Σμιθ, που θέλει να μάθει τον πολιτισμό της, ερωτεύονται φυσικά, και καταστρώνουν μαζί σχέδια ειρήνης για μια πολυπολιτισμική Αμερική, όπου άποικοι και ιθαγενείς θα ζουν μαζί ευτυχείς και γεμάτοι σεβασμό ο ένας για τον άλλον.
Η ταινία έσπασε ταμεία, στοίχισε 55 εκατομμύρια δολάρια κι έφερε κέρδη στην Disney 350 εκατομμύρια, δεν είναι κι άσχημα, πήρε μάλιστα και δύο Όσκαρ, μουσικής και τραγουδιού. Κάποιοι κριτικοί, αλλά και συλλογικότητες, φώναξαν πως δεν είναι δυνατή τέτοια παραποίηση της ιστορίας, ο αντίλογος όμως ήταν πως πρόκειται για ένα παιδικό παραμύθι.
Η επιτυχία της ταινίας επέφερε ένα θεατρικό, ένα βιντεοπαιχνίδι, ένα Β μέρος, και πολλές ακόμα ηρωίδες για την Disney: τη Μουλάν, τη Ραπουνζέλ, και μερικές ακόμα. Ο Τέρενς Μάλικ γύρισε τη δική του Ποκαχόντας το 2005, με τον τίτλο “Ένας άγνωστος κόσμος”, όπου επιχειρείται ένα πάντρεμα της αληθινής ιστορίας και της ντισνεικής εκδοχής. Κάποιοι είδαν την Ποκαχόντας ακόμα και στο “Avatar” του Τζέιμς Κάμερον, ο οποίος είπε «μα βρε παιδιά εγώ το είχα σκεφτεί το Avatar από το 1960» αλλά ούτε τον παραγωγό του δεν έπεισε. Εμένα ναι, δεν σύνδεσα ποτέ το Άβαταρ με την Ποκαχόντας, με καμία από τις δύο Ποκαχόντας.
Σήμερα πολλοί αναλυτές και συλλογικότητες βλέπουν στην Ποκαχόντας ένα σύμβολο συμβίωσης των αυτοχθόνων με τους αποίκους. Άλλοι μια οικοφεμινιστική φιγούρα: η σύνδεσή της με τη γη (ως υπεύθυνη για τη γεωργία στη φυλή της), ο ρόλος της ως διαμεσολαβήτριας για την Ειρήνη και η ανεξαρτησία της συμβολίζουν, λένε, τη σύνδεση μεταξύ της διεκδίκησης των γυναικείων δικαιωμάτων και της προστασίας του περιβάλλοντος. Παρότι δεν με βρίσκει τόσο σύμφωνη ο οικοφεμινισμός, καθως νομίζω πως είναι γενικότερα οι ιεραρχικές σχέσεις το πρόβλημα που οδηγεί, μεταξύ άλλων δεινών, στην περιβαλλοντική απαξίωση, αυτό δεν έχει τόση σημασία. Σημασία έχει ότι οι απόγονοι της φυλής των Ποουχατάν στην περιοχή το παλεύουν. Ηγούνται της προσπάθειας για την προστασία των ποταμών της περιοχής και συμμετέχουν ενεργά σε περιβαλλοντικά προγράμματα. Πρόσφατα η γειτονική φυλή των Rappahannock κατάφερε να ανακτήσει περίπου 500 στρέμματα γης όπου σκοπεύουν να επαναφέρουν παραδοσιακές μεθόδους διαχείρισης της γης. Εντόπισα και την περιοχή της φυλής της Ποκαχόντας να περιλαμβάνεται σε ένα εθνικό πάρκο, που φέρει πάντως το όνομα του Τζον Σμιθ, ούτε της Ποκαχόντας ούτε του μπαμπά της. Το δικό της όνομα έχει δοθεί σε ένα κοντινό ορυχείο, ποιος ξέρει γιατί.
Κάπου διάβασα πως απόγονος της Ποκαχόντας είναι η Νάνσυ Ρήγκαν, σύζυγος του γνωστού αμερικανού προέδρου. Δεν ξέρω ποιας εκδοχής απόγονος είναι, της πραγματικής ή της χολιγουντιανής. Υποψιάζομαι όμως τι θα προτιμούσε η Νάνσυ.
——–
Πηγές
- Daily Art/Pocahontas
- https://en.wikipedia.org/wiki/Pocahontas
Οι εικόνες της δημοσίευσης είναι διάφορες απεικονίσεις της Ποκαχόντας, παρατίθενται εδώ με τη σειρά εμφάνισής τους στο κείμενο:
- Pocahontas Saving the Life of Captain John Smith, chromolithograph, c. 1870 (κεντρική εικόνα)
- Antonio Capellano, Preservation of Captain Smith by Pocahontas, 1825
- John Gadsby Chapman, The baptism of Pocahontas, 1839
- Η Ποκαχόντας της Disney, 1995
- Pocahontas, 1616, Αγνώστου
- Thomas Sully, Pocahontas, 1852
