(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Σήμερα «ξεσκόνισα» τη βιβλιοθήκη μου προκειμένου να εντοπίσω, με δυσκολία ομολογουμένως, μερικές προτάσεις βιβλίων για αυλές, αμμουδιές, καφέ δίπλα στη θάλασσα, ξέφωτα στην άκρη του αυτοκινητόδρομου, κυλικεία τρένων, κατάστρωμα, πλατεία Αυδή, και όπου αλλού. Το κριτήριο με το οποίο επιλέχτηκαν δεν είναι σαφές, διότι τα βιβλία αυτά δεν μιλάνε όλα για το καλοκαίρι, δεν διαδραματίζονται όλα κάποιο καλοκαίρι, δεν έχουν αυτό που λέμε καλοκαιρινή χαλαρότητα, ενδεχομένως δεν δίνουν δεκάρα αν είναι καλοκαίρι ή χειμώνας, όμως τη στιγμή που πέρασε το βλέμμα μου από τη ράχη τους στη βιβλιοθήκη, σκέφτηκα «χμ, να ένα βιβλίο να προτείνω για το καλοκαίρι». Δεν κατηγοριοποιούνται καν σε παλιά ή καινούργια, σε περιπετειώδη, δραματικά ή επιστημονική φαντασία, ίσως μάλιστα αυτή η αδυναμία κατηγοριοποίησης να είναι το πιο καλοκαιρινό τους χαρακτηριστικό.
Δύο πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε είναι πρώτον πως δεν έχουν περιληφθεί καθόλου νουάρ βιβλία γιατί έπεται ειδικό αφιέρωμα, και δεύτερον πως η λίστα έχει μια πρωτοτυπία, καθώς υπάρχει κι ένα βιβλίο που δεν έχω διαβάσει αλλά είναι στη λίστα μου των βιβλίων που «πρόκειται να» και έχει τέτοιον τίτλο που στάθηκε αδύνατο να μην το περιλάβω.
Τέλος, η σειρά των βιβλίων είναι τυχαία.
1. Σκίτσο ενός καλοκαιριού, Αντρέ Κούμπιτσεκ, μτφρ. Α. Στραγαλινός, εκδ. Κριτική
“Να ‘μαστε εδώ στα καλοκαίρια μας, να τα βγάζουμε πέρα με παγωτά και σοκολάτες”, γράφει στο βιβλίο του “Σκίτσο ενός καλοκαιριού” ο Αντρέ Κούμπιτσεκ, αυτόπτης μάρτυρας των κοσμογονικών αλλαγών στα τέλη του ’80 και της κατάρρευσης του κομμουνιστικού καθεστώτος. Είναι 1985 και ο δεκαεξάχρονος Ρενέ μένει μόνος στο σπίτι, Ανατολική Γερμανία, Πότσνταμ. Με τους φίλους του εξερευνούν την άδεια πόλη, τη μουσική, τα βιβλία, τα κορίτσια, αποστηθίζουν Μπωντλαίρ, βολτάρουν και τα λένε.» Το φιλί είναι σχεδόν τόσο δύσκολο όσο το κάπνισμα.» λέει ο ήρωας. “Είχαμε κυριευτεί από αισιοδοξία και όρεξη για ζωή” λέει ο συγγραφέας.
2. Ο Κάφκα στην ακτή, Χαρούκι Μουρακάμι, μτφρ. Α. Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός
Λίγη ελληνική μυθολογία, γάτες που μιλούν, ψάρια που πέφτουν απ’ τον ουρανό, και δύο από τους πιο αξιαγάπητους ήρωες του μαγικού σύμπαντος του Μουρακάμι: ο δεκαπεντάχρονος Κάφκα Ταμούρα που το σκάει από το σπίτι και ο αφελής γερούλης Νακάτα που δυσκολεύεται να επικοινωνήσει με τους ανθρώπους, όχι όμως με τις γάτες!
«Ό,τι κι αν είναι αυτό που ψάχνεις, δεν θα έρθει στη μορφή που το περιμένεις» γράφει ο Μουρακάμι και αυτό πραγματικά μυρίζει καλοκαίρι!
3. Φαπ, Τζιμ Ντοτζ, μτφρ. Α. Καλοκύρης, Εκδ. Κυψέλη
«Ένας ιδιόρρυθμος γέρος, ο εμμονικός εγγονός του, μια αχόρταγη πάπια και εκατοντάδες παρτίδες παράνομου ουίσκι αρκούν για να συνθέσει ο Τζιμ Ντοτζ μια υπαρξιακή νουβέλα, τόσο διαχρονική και επίκαιρη, που θα σας κατασπαράξει». Αυτά από το οπισθόφυλλο του βιβλίου. Από μένα, ότι πρόκειται για ένα μικρό διαμάντι, λίγο αστείο, λίγο ποιητικό, λίγο παράφρον.
Ο 99 ετών παπούς, πολλάκις παντρεμένος, τζογαδόρος, κάτοχος μιας μυστικής συνταγής ουίσκι που χαρίζει την αθανασία, ο ψηλός εγγονός που θέλει μόνο να κατασκευάζει ένα φράχτη και εχθρεύεται εκείνο το αγριογούρουνο που του χαλάει το φράχτη του, και η Φαπ, μια πάπια που τρώει ασταματητα, πίνει και λίγο ουίσκι, βλέπει ρομάντζα στο drive in. Ένα αλλόκοτο τρίο που φτιάχνει ένα μοναδικό παραμύθι.
4. Tο υπερωκεάνιο, Πιερ Ασουλίν, μτφρ. Μ. Πάσχου, εκδ. Πόλις
Στη Μασσαλία, στο ολοκαίνουργιο και πολυτελέστατο υπερωκεάνιο Ζορζ Φιλιππάρ που ετοιμάζεται να αποπλεύσει με τελικό προορισμό την Ιαπωνία, επιβιβάζεται και ο Ζακ-Μαρί Μποέρ, βιβλιοπώλης με εξειδίκευση στα σπάνια βιβλία. Είναι Φεβρουάριος του 1932, βρισκόμαστε μόλις λίγους μήνες πριν ανέλθει στην εξουσία ο Χίτλερ. Γερμανοί επιβάτες προπαγανδίζουν ανοιχτά τον ναζισμό, η ομήγυρη διχάζεται. Διαδίδονται σκοτεινές θεωρίες για το μέλλον του κόσμου, ενώ ορισμένοι επιβάτες ανησυχούν για τις τεχνικές βλάβες που επαναλαμβάνονται… Εξαιρετική πλοκή, καταπληκτικοί χαρακτήρες, και το ναυάγιο της Ευρώπης ενόψει.
«Στη θάλασσα, τα πάντα σε σπρώχνουν στην αδιαφορία για την πορεία του κόσμου. Εκτός κι αν ταξιδεύεις με υπερωκεάνιο, όπου η ιστορία, η επικαιρότητα, η πολιτική σχηματίζουν ένα εκρηκτικό μείγμα». Αυτό ακριβώς συμβαίνει στον πλωτό μικρόκοσμο που κατασκεύασε ο Πιερ Ασουλίν.
5. Μεταξύ φίλων, Άμος Οζ, μτφρ. Μ. Κοέν, εκδ. Καστανιώτη
Οχτώ ιστορίες στο επινοημένο κιμπούτς Ικάτ, στα τέλη της δεκαετίας του ’50, λίγο μετά την ίδρυση του Ισραήλ, μας εισάγουν στο τρυφερό σύμπαν του Άμος Οζ. Το βιβλίο περιλαμβάνει σίγουρα πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα, ο οποίος έζησε σε κιμπούτς από τα δεκαπέντε του μετά από προσωπική επιλογή, και εκεί «έμαθε τα μυστικά του ανθρώπνου είδους» όπως έχει πει ο ίδιος σε συνέντευξή του. Είναι ένα πανέμορφο βιβλίο, γραμμένο φυσικά, με εικόνες και αφηγήσεις, που μας φέρνει κοντά τόσο στη ζωή των κιμπούτς με τον σοσιαλιστικό καταμερισμό των εργασιών, τον διαμοιρασμό των αγαθών, την αμεσότητα των ανθρωπίνων επαφών, όσο και στις ανησυχίες των ανθρώπων όπου γης.
6. Υδάτινη χώρα, Γκράχαμ Σουίφτ, μτφρ. Ε. Μπελιές, εκδ. Εστία
Και λέει ένα παιδί στον καθηγητή της ιστορίας “το μόνο σημαντικό στην ιστορία κύριε είναι ότι έχει φτάσει σ’ ένα σημείο που πλησιάζει στο τέλος της” και ο καθηγητής – αφηγητής, που δεν ξέρει ακόμη πως έχει απολυθεί, μας λέει: Κι έτσι κλείσαμε τα βιβλία μας, κι έτσι αφήσαμε κατά μέρος τη γαλλική επανάσταση, έτσι είπαμε αντίο σ’ εκείνο το παλιό κοινότοπο παραμύθι, με τα δικαιώματα του ανθρώπου, τα κασκέτα, τις κονκάρδες, τις τρίχρωμες σημαίες και τις γκιλοτίνες που σύριζαν πέφτοντας, και τη γραφική ιδέα ότι είχε κληροδοτήσει στον κόσμο μια νέα αρχή.
Τέτοια γίνονται, τέτοια λέγονται στην υδάτινη χώρα που έφτιαξε ο Γκράχαμ Σουίφτ, την Fenland, δίπλα στο φράγμα του ποταμού Λημ. Εκεί που όλα είναι επίπεδα, μονότονα, κανονικά. Ένα από τα πιο σπουδαία βιβλία της σύγχρονης βρετανικής πεζογραφίας, νομίζω.
7. Συλλογή της άμμου, Ίταλο Καλβίνο, μτφρ. Α. Χρυσοστομίδης, εκδ. Καστανιώτη
Είχε πάει ο Ίταλο Καλβίνο σε μία έκθεση περίεργων συλλογών, “συλλογές από κουδούνες για αγελάδες, πώματα μπουκαλιών, σιδηροδρομικά εισιτήρια, σβούρες, συσκευασίες χαρτιού τουαλέτας, διακριτικά δωσίλογων κατά τη διάρκεια της κατοχής, βαλσαμωμένους βατράχους, μα η βιτρίνα με τη συλλογή της άμμου ήταν η λιγότερη φανταχτερή αλλά η πιο μυστηριώδης, εκείνη που έμοιαζε να έχει περισσότερα πράγματα να πει μέσα από τη φυλακισμένη στο τζάμι των μπουκαλιών θαμπή σιωπή της. Το μάτι” (λέει ο Καλβίνο) “καθώς επιθεωρεί αυτό το απάνθισμα ειδών άμμου, πρώτα συλλαμβάνει τα είδη εκείνα που ξεχωρίζουν, το χρώμα της σκουριάς της ξερής κοίτης ενός ποταμού στο Μαρόκο, το λευκό και καρβουνώδες μαύρο των νήσων Αράν, ή εκείνο το ιριδίζον μείγμα λευκού – κόκκινου – μαύρου – γκρίζου που στην ετικέτα έχει ένα ακόμα πιο πολύχρωμο όνομα: Νήσος των Παπαγάλων, Μεξικό. […] Έχει κανείς την εντύπωση ότι αυτό το δειγματολόγιο μιας οικουμενικής Waste Land πρόκειται να μας αποκαλύψει κάτι σημαντικό: μήπως μια περιγραφή του κόσμου;”
8. Τα τελευταία νέα από το Νότο, Λουίς Σεπούλβεδα, Μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, εκδ. Opera
Ο Λουίς Σεπούλβεδα ξεκίνησε με το φίλο του Ντανιέλ Μορτζίνσκι να πάνε ένα ταξιδι στο νότο της Χιλής. Ο Λουίς θα έγραφε, ο Νταβιέλ θα φωτογράφιζε. Το αποτέλεσμα είναι ένα μοναδικό on the road βιβλίο, να μια μικρή γεύση απ’ αυτό: «Αυτό το ταξίδι είχε την ανεξίτηλη σφραγίδα των αποχαιρετισμών. Όπου κι αν πηγαίναμε, πάντα νοτίως του 42ου παραλλήλου, οι άνθρωποι μας έλεγαν πως όλα άλλαζαν γρήγορα και όχι προς το καλύτερο. Έτσι όπως, τη δεκαετία του 70, άνθρωποι εξαφανίζονταν πιασμένοι στα γρανάζια του τρόμου, έτσι και τώρα εξαφανίζονταν πράγματα που ως τότε υπήρχαν με κάθε φυσικότητα, σαν αδιαπραγμάτευτο κομμάτι της ζωής, και ξαφνικά έπαψαν να υπάρχουν. Οι καθηγητές ανακάλυψαν πως είχαν εξαφανιστεί τα κρατικά κονδύλια για το σχολικό συσσίτιο, ποσοστά μισθών είχαν γίνει καπνός, ενώ από τα παταγονικά νοσοκομεία εξαφανίστηκαν και οι γιατροί. […] Όπως σε πολλά χωριά των μακρινών επαρχιών, έτσι κι εδώ οι άνθρωποι συνήθιζαν να κάθονται στο σιδηροδρομικό σταθμό για να δουν το πέρασμα του τρένου. Αυτό το έθιμο επιβεβαίωνε την ύπαρξη του χρόνου και του σύμπαντος: Αν το τρένο περνούσε, αυτό σήμαινε πως είχε φύγει από κάπου και κατευθυνόταν κάπου αλλού.»
9. Όνειρα από χρώμιο & βινύλλιο, James Robert Baker, μτφρ. Α. Βαλαβάνη, εκδ. Aquarius
“Εγώ ομως δεν νοιάζομαι πια για τη γνώμη τους και το ξέρουν. Δεν παίζω σύμφωνα με τους παλιούς κανόνες, δεν παίζω σύμφωνα με κανεναν κανόνα. Ο χρόνος μοιάζει να τεντώνεται πολύ. Τώρα έχω γίνει ντισκ-τζόκει στους χορούς του σχολείου. Παίζω αυτά που θέλουν και σιγά σιγά τους σερβίρω “Little red rooster” και κοιτάζω τα αψεγάδιαστα κορίτσια να κάνουν χαζές γκριμάτσες ενώ οι γκόμενοι τους τινάζουν στον αέρα το μαλλί. Εμείς χορεύουμε το hold me tight απομονωμένοι στην εκστατική λάμψη της μουσικής. Κάνουμε σχέδια για το μελλον επινοώντας διάφορα σενάρια. Λέμε ότι θα φύγουμε για το Μεξικό ή την Ελλάδα ή το Μαρόκο και ότι ποτέ δεν θα ξαναγυρισουμε. Βέβαια, δεν έχουμε καθόλου χρήματα. Αρχίζω να συνειδητοποιώ ότι το να είμαι ευτυχισμένος και το να είμαι αποδεκτός δεν είναι ένα και το αυτό πράγμα. Έχω επίσης, αποκτήσει τη συνηθεια να διαβαζω ορισμένα βιβλία που ποτέ δεν θα δημοσιευτούν σε συνέχειες, βιβλία γραμμένα από τον Κέρουακ, τον Χένρι Μίλερ, τον Γουίλιαμ Μπάροουζ.”
10. Ακόμα κι οι καουμπόισσες μελαγχολούν, Τομ Ρόμπινς, μτφρ. Γ. Μπαρουξής, εκδ. Αίολος
Εσείς τι θα κάνατε αν είχατε τεράστιους, πραγματικά τεράστιους αντίχειρες; Η Σίσσυ Χάνκσο το ‘ριξε στο οτοστόπ! Φεύγοντας αρχικά με την μπλε Λίνκολν ενός αφροαμερικάνου σαξοφωνίστα με χρυσά δόντια, συναντάει έναν ψευτο-ινδιάνο, τις καουνπόισσες ενός ράντζου, ένα κοπάδι γερανών που μεταναστεύουν, έναν ιάπωνα ερημίτη κυνηγημένο στο β παγκόσμιο πόλεμο, αλλά και τους ανθρώπους των ρολογιών, που μετράνε το χρόνο μ’ ένα δικό τους τρόπο! Όλα αυτά με το γνωστό αναρχικό, αντισυμβατικό τρόπο του Ρόμπινς, που αποδομεί πάντα τις δομημένες κοινωνίες χωρίς ίχνος διδακτισμού, δηθενιάς, αλάθητου.
11. Αφέντρα και κυρά μου, Φρανσουά – Ανρί Ντεζεράμπλ, μτφρ. Αχ. Κυριακίδη, εκδ. opera
“Στις τυχαίες γνωριμίες
Στις μικρές ατασθαλίες
Στις κάμαρές μας τις κρυφές
Στις άδηλες και τις διακριτικές
δυνάμεις των συμπτώσεων
Στον τρελό χορό των μεταπτώσεων
που κάνουν άνω- κάτω τη ζωή
Στην ίδια τη ζωή”
Η Τίνα, ηθοποιός, και ο Εντγκάρ, υπάλληλος στο υπουργείο Οικονομικών, γονείς δύο δίδυμων αγοριών, ετοιμάζονται να παντρευτούν, έλα όμως που την ερωτεύεται την Τίνα ο Βασκό, ένας διανοούμενος βιβλιοθηκάριος που την οδηγεί στα άδυτα της Εθνικής Βιβλιοθήκης για να κάνουν τον πιο παθιασμένο έρωτα πάνω σ’ ένα γραφείο όπου εκτίθενται τα διορθωμένα χειρόγραφα από «Τα άνθη του κακού» του Μποντλέρ και η πιο σπάνια έκδοση της πρώτης Βίβλου του Γουτεμβέργιου! Ένα γαλλικό βιβλίο.
12. Ρώτα τη σκόνη, Τζον Φάντε, μτφρ. Γ. Λειβαδάς, εκδ. Μεταίχμιο
“Τότε απέστρεψα το κεφάλι μου από τη θάλασσα, και μέχρι εκεί που έφτανε το βλέμμα μου υπήρχε στεριά. Το κόβω με τα πόδια, περπατάω για ώρα, και η στεριά εξακολουθεί να φτάνει ως πέρα στον ορίζοντα. Ένας χρόνος, πέντε χρόνια, δέκα χρόνια, και δεν βλέπω θάλασσα. Λέω στον εαυτό μου, μα τι συνέβη, πού είναι η θάλασσα; Και απαντώ, η θάλασσα βρίσκεται εκεί πίσω, στης μνήμης το απόθεμα.”
Ένα ζωντανό, απλό, ευαίσθητο βιβλίο, που γράφτηκε το 1939, εν μέσω της οικονομικής κρίσης και ενώ η Ευρώπη ετοιμαζόταν για τον πόλεμο. Ο ήρωας, Αρτούρο Μπαντίνι –alter ego του Τζον Φάντε–, περιπλανιέται άφραγκος στο Λος Άντζελες και προσπαθεί να γράψει το μυθιστόρημά του. Ο Τσαρλς Μπουκόβσκι σημειώνει στον πρόλογό του στο βιβλίο: «Μια μέρα τράβηξα ένα βιβλίο και άνοιξα, και αυτό ήταν. Στάθηκα για μια στιγμή και διάβασα. Ύστερα λες και ήμουν κάποιος που είχε ανακαλύψει χρυσό ανάμεσα στα σκουπίδια. Επιτέλους, βρέθηκε κάποιος συγγραφέας που δεν φοβόταν το συναίσθημα. Το χιούμορ και ο πόνος αναμειγνύονταν με τρομερή απλότητα. Το ξεκίνημα εκείνου του βιβλίου ήταν για μένα ατίθασο και ασύλληπτο όνειρο».
13. Τα ανατρεπτικά βιβλία, Πάμπλο Γκουτιέρεθ, Μτφρ. Κ. Σωτηριάδου, Εκδ. Καστανιώτη
Από το οπισθόφυλλο: Ένα κιβώτιο με βιβλία φτάνει στο σπίτι της Ρέμε κατά λάθος. Εκείνη, αντί να τα επιστρέψει, βγάζει ένα στην τύχη και αρχίζει να το διαβάζει. Από εκείνη τη στιγμή κάτι παράξενο συμβαίνει: η Ρέμε κλείνεται στο σπίτι της και τα καταβροχθίζει όλα με μια δονκιχωτική απόλαυση. Νιώθει ότι τα βιβλία περιγράφουν την ίδια τη ζωή της, μια ιστορία επιβίωσης, συγκρατημένης σεξουαλικότητας και πολλών απογοητεύσεων. Όταν πια βγαίνει από την απομόνωσή της, όλα της φαίνονται διαφορετικά και μισητά στη συνοικία ενός προαστίου όπου ζει, έχοντας ουσιαστικά χαραμίσει την ύπαρξή της. Η μυθοπλασία εισχωρεί στην πραγματικότητα και η συνοικία μετατρέπεται σ’ ένα πεδίο μάχης! Ένας ύμνος στη θεραπευτική δύναμη της λογοτεχνίας!
14. Ένα άλλο Μπρούκλιν, Τζάκλιν Γούντσον, μτφρ. Α. Μαραγκάκη, εκδ. Πόλις
Τέρμα του δρόμου
Στρίψε και δες, ανθίζει
Μια ροδακινιά.
(Richard Wright: Haiku: This other world)
Είναι λοιπόν τέσσερις φίλες, εφηβάκια τη δεκαετία του 70 στο Μπρούκλιν, που προσπαθούν να γλιτώσουν από τους δολοφόνους γυναικών της εποχής και από τα ματαιωμένα όνειρα των γονιών, να μη μείνουν έγκυες, να μη γίνουν αδελφές μουσουλμάνες, προσπαθούν να φτιάξουν ένα δικό τους μονοπάτι να βγάζει έξω απ’ τη σκατίλα, τελικά προσπαθούν να ζήσουν. Σπουδαία αφήγηση, με ένα δικό της ρυθμό σαν μουσικό κομμάτι, που προς το τέλος η συγγραφέας στον παρουσιάζει ακριβώς: η ηρωίδα, φοιτήτρια πια μακριά από το Μπρούκλιν, ακούει τους Art ensemble of Chicago και αναρωτιέται πώς ήταν δυνατόν αυτή και οι φίλες της στο Μπρούκλιν “να μη γύρισαν ποτέ τη βελόνα του ραδιοφώνου τόσο όσο χρειαζόταν για ν’ ακούσουν αυτήν τη μουσική, όπου τα πνευστά μπερδεύονται με τα κρουστά και αναδύεται τόση ομορφιά ολοζώντανη, που σε υποχρεώνει να την ανακαλέσεις στη μνήμη σου. Πώς διέφυγε αυτό από τον πατέρα της Σύλβιας που του άρεσε να διαβάζει φιλοσοφία; Πώς δεν ακούσαμε ποτέ την Κάρμεν Μακρέι να τραγουδάει όταν αφουγκραζόμασταν η μια το καρδιοχτύπι της άλλης; Η Μπίλι Χολιντέι περνούσε τρεκλίζοντας δίπλα μας, κι εμείς δεν ξέραμε τ’ όνομα της.” Έτσι λέει.
15. Η απόδειξη της αθωότητάς μου, Πολ Όστερ, μτφρ. Ά. Τριμπέρη, εκδ. Πόλις
Η 23χρονη Φιλ, απόφοιτη Αγγλικής Φιλολογίας έχει σπιστρέψει στο πατρικο, δουλεύει σε ένα ιαπωνικό φαστφουντάδικο στο αεροδρόμιο Χίθροου, παρακολουθεί ανελλιπώς τις επαναλήψεις της σειράς “Φιλαράκια” και σκέφτεται να γράψει ένα μυθιστόρημα μυστηρίου. Τα πράγματα παίρνουν άλλη τροπή όταν ένας οικογενειακός φίλος, ιστορικός και δημοσιογράφος γνωστός για τις έρευνες και την κριτική του στην Ακροδεξιά, δολοφονείται σε ένα συνέδριο συντηρητικών σε μια εξοχική έπαυλη. Στη συνέχεια το βιβλίο λειτουργει απολύτως υπονομευτικά, αμφισβητώντας και την ίδια του την υπόσταση.
Λίγο ψυχολογικό θρίλερ, λίγο αστυνομικό, λίγο ιστροικό, λίγο πολιτική σάτιρα, κριτική της εξουσίας, αμφισβήτηση της «αλήθειας», σκέψεις για το ρόλο του συγγραφέα στις μέρες μας: μόνο ένας μαέστρος σαν τον Πολ Όστερ θα μπορούσε να ενορχηστρώσει όλα τα είδη, ολα τα πρόσωπα, όλες τις ιδέες που κυκλοφορούν στο βιβλίο και, αντί για μυθιστορηματικό τουρλουμπούκι, να παραδώσει ένα τόσο οξυδερκές πόνημα!! Διαβάζεται με μια ανάσα.
16. Αρχέγονος τόπος, Ούρσουλα Λε Γκεν, μτφρ. Αδρ. Αργιροκαστρίτη, εκδ. Parsec
Ο “Αρχέγονος Τόπος” είναι μια περιπέτεια, που ξεκινά από την απόδραση σε έναν κόσμο όπου ο χρόνος κυλά διαφορετικά, είναι πάντα λυκόφως, και οι άνθρωποι, η γλώσσα τους οι συνήθειες τους είναι διαφορετικά από τα αντίστοιχα δικά μας. Η πύλη που περνάς για να φτάσεις εκεί μοιάζει με την πύλη των φόβων μας. Πώς θα προχωρήσεις σε έναν καινούριο κόσμο αν δεν ξεπεράσεις τους φόβους σου γι’ αυτόν;
“Δεν είχε βιώσει ποτέ ξανά το χρόνο. Στην άλλη πλευρά, τα ρολόγια ‘οριζαν την εξέλιξη των πραγμάτων. τις ώρες της δουλειάς, τις πτήσεις των αεροπλάνων, τα ραντεβού των εραστών, τις συναντήσεις κορυφής, τους παγκόσμιους πολέμους, δεν υπήρχε συνέχεια χωρίς τα ρολόγια. Παρόλα αυτά, ο χρόνος του ρολογιού με τον χρόνο που κυλάει ελεύθερος έχει την ίδα συγγένεια που έχουν οι οδοντογλυφίδες με το έλατο. Εδώ δεν υπήρχε κανέανς λόγος να αναρωτηθείς τι ώρα είναι. Δεν θα έπαιρνες απάντηση από κανέναν. Κανένας ήλιος δεν θα σου πει “απόγευμα”, κανένα ρολόι δεν θα σου πει “επτά και τριάντα οκτώ”. Την απάνητησ έπρεπε να τη δώψσεις εσύ ο ίδιος κι η απάντηση αυτή ήταν : “Τώρα”.
17. Η εφεύρεση του Μορέλ, Αδόλφο Μπιόυ Κασάρες, μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, εκδ. Πατάκη
Το 1940 ο Αδόλφο Μπιόυ Κασάρες, επιστήθιος φίλος του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, έγραψε το βιβλίο του Η εφεύρεση του Μορέλ. Εκεί ένας δραπέτης φτάνει σ’ ένα παράξενο νησί όπου υποτίθεται δεν ζει κανείς, όμως ο δραπέτης μας – ποιοι και γιατί τον κυνηγούν άραγε; – συναντάει κι άλλους ανθρώπους, ερωτεύεται μάλιστα σφόδρα τη Φονσίν. Κάτι παράξενο συμβαίνει φυσικά, κι ο ήρωας μας ανακαλυπτει ότι ο Μορέλ, ένας από τους κατοίκους του νησιού, έχει κατασκευάσει μια μηχανή που καταγράφει και αναπαράγει γεγονότα και ανθρώπους. Αυτή η αναπαραγωγή γίνεται τόσο ρεαλιστική, που τα “αντίγραφα” πιστεύουν ότι είναι αληθινοί άνθρωποι και ότι ζουν σε μια αληθινή πραγματικότητα.
Η “εφεύρεση του Μορέλ” εξερευνά θέματα όπως η φύση της πραγματικότητας, η σχέση μεταξύ εικόνας και πραγματικότητας, η δύναμη της μνήμης και του έρωτα, και η επιθυμία για αθανασία. Το βιβλίο έχει θεωρηθεί δικαίως προφητικό, καθώς προαναγγέλει την υποκατάσταση της ζωής από την εικόνα, αλλά είναι παραπάνω απ’ αυτό. Ο χρόνος, η επιθυμία για αθανασία, η δύναμη της μνήμης και του έρωτα είναι παρόντα, σε έναν υπέροχο, αληθινά μοντέρνο λόγο (τι μετάφραση!). Η Εφεύρεση του Μορέλ θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα αριστουργήματα όλων των εποχών.
18. Ο ναύτης του Γιβραλτάρ, Μαργκερίτ Ντιράς, εκδ. Εξάντας
Η αφηγήτρια, μια πλούσια αμερικανίδα, ταξιδεύει με το σκάφος της αναζητώντας έναν ναύτη που αγάπησε κάποτε. Κάπου στο ταξίδι της γνωρίζει κάποιον άλλον άντρα, ερωτεύονται, αγαπιούνται νομίζω, και συνεχίζουν να αναζητούν τον ναύτη μαζί! Παρόλο που γνωρίζουν πως αν τύχει και τον βρουν, η δική τους σχέση θα τελειώσει. Κάποιοι λένε πως είναι το πιο απλό μυθιστόρημα της Μαργκερίτ Ντιράς, ίσως έχουν δίκιο. Πάνε πολλά χρόνια, ολόκληρες δεκαετίες, που το έχω διαβάσει, έχει κερδίσει όμως μια θέση στο μυαλό μου πολύ αγαπησιάρικη αλλά και προσδιοριστική: προσδιόρισε για λογαριασμό μου την ομορφιά και την ανάγκη για διαρκή αναζήτηση σε όλα τα πεδία της ζωής, τι κι αν δεν είμαι θαλασσοπόρος και εξερευνήτρια, δικαιούμαι να μην βολεύομαι στη στασιμότητα, δικαιούμαι να κυνηγάω ένα όνειρο, κάπως έτσι τοποθετήθηκε το βιβλίο μέσα μου. Νομίζω κιόλας πως η θάλασσα, το ταξίδι, η απλότητα η ίδια, δεν είναι ποτέ απλά πράγματα.
19. Στο φάρο, Βιρτζίνια Γουλφ, μτφρ. Μ. Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα
Ηκυρία Ράμζυ είπε στον Τζέιμς, τον εξάχρονο γιο της, πως, αν είναι καλός ο καιρός, θα πάνε αύριο εκδρομή στο Φάρο. Μα δεν πήγαν.
Μια οικογένεια με οχτώ παιδιά που παραθερίζουν σε ένα εξοχικό έξω από τις βραχώδεις ακτές της Σκωτίας και οι φιλοξενούμενοι τους ειναι οι ήρωες αυτού του βιβλίου της Βιρτζίνιας Γουλφ, ένα βιβλίο με λίγη πλοκή, λίγους διαλόγους και πολλή ενδοσκόπηση. Το βιβλίο έχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία της Βιρτζίνιας Γουλφ, και το μέρος που περιγράφεται, με τους κήπους που οδηγούν στη θάλασσα, την ίδια τη θάλασσα, το φάρο, έχουν κάτι από τα καλοκαίρια της ως παιδί στην Κορνουάλη. Το βιβλίο ξεπέρασε τις πωλήσεις όλων των προηγούμενων μυθιστορημάτων της Βιρτζίνιας και τα έσοδα έδωσαν τη δυνατότητα στους Γουλφ να αγοράσουν αυτοκίνητο.
20. Μακρύ πέταλο από θάλασσα, Ιζαμπέλ Αλιέντε, μτφρ. Β. Κινητού, εκδ. Ψυχογιός
Όταν τα φασιστικά στρατεύματα του Φράνκο νικούν, χιλιάδες ισπανοί παίρνουν τον δρόμο της προσφυγιάς, κυρίως προς τη Γαλλία, όπου όμως κλίνονται σε στρατόπεδα σε άθλιες συνθήκες. Τo 1939 ο Πάμπλο Νερούδα ήταν ειδικός πρόξενος στο Παρίσι για το θέμα της ισπανικής μετανάστευσης, και κατάφερε να βοηθήσει περίπου 2.000 Ισπανούς πρόσφυγες να ξεκινήσουν μια καινούργια ζωή στη Χιλή, ναυλώνοντας το πλοίο Winnipeg.
Με αυτό το αληθινό περιστατικό ως φόντο, η Αλιέντε φτιάχνει μια συγκινητική ερωτική ιστορία που ακολουθεί τη χιλιάνικη ιστορία, μέχρι και την πτώση του Πινοσέτ. Συγκλονιστική είναι η σκηνή ππυ το Winnipeg φτάνει στο Βαλπαραίσο, κι ενώ οι πρόσφυγες φοβούνται την υποδοχή από την εκκλησία και τη δεξιά, αντικρίζουν ένα πλήθος με πλακάτ και σημαίες της Ισπανίας, των Βάσκων, της Καταλονίας, της δημοκρατίας, και ζητωκραυγάζουν και παίζουν τους εθνικούς ύμνους και τη Διεθνή, και στο κατάστρωμα αυτοί οι σκληραγωγημένοι μαχητές της ισπανικής επανάστασης, κλαίνε.
21. Όλες οι φωτιές η φωτιά, Χούλιο Κορτάσαρ, μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, εκδ. Opera
Και μόνο για την πρώτη ιστορία όπου γίνεται κυκλοφοριακή συμφόρηση στον αυτοκινητόδρομο, άγνωστη η αιτία και εξωφρενικής διάρκειας μποτιλιάρισμα το αποτέλεσμα. Καθώς περνάνε οι μέρες, η ζέστη εναλάσσεται με κρύο, τα φαγώσιμα τελειώνουν, δημιουργείται μια κοινότητα όπου τον πρώτο λόγο έχει ο σχεδιασμός της επιβίωσης, δηλαδή η αλληλεγγύη και η αναδιανομή ανάλογα με τις ανάγκες κάθε αυτοκινήτου. Μα, τι θα γίνει όταν το μποτιλιάρισμα λάβει τέλος και τα αυτοκίνητα προχωρήσουν; Πού θα πάει η αυτοοργάνωση και οι σχέσεις που έχουν δημιουργηθεί; Ευφυές!!
22. Βατσιμάνηδες της Μασσαλίας, Ζαν Κλοντ Ιζό, μτφρ. Μ. Κοραντζάμη, εκδ. Μεταίχμιο
Βατσιμάνηδες ονομάζονται οι ναυτικοί που παραμένουν ως φύλακες στα καράβια που βρίσκονται παροπλισμένα είτε στα ανοιχτά των λιμανιών είτε δεμένα στους κάβους. Το Αλντεμπαράν, φορτηγό πλοίο χωρίς πλοιοκτήτη, έχει ρίξει άγκυρα στ’ ανοιχτά της Μασσαλίας, μιας πόλης που είναι γεμάτη μνήμες, πόλη εξορίας, δίχως μέλλον κι ωστόσο με τη ζωή να κυλάει καυτή στις φλέβες της. Με τη μοναδική γραφή του Ιζό!
—————————————————————————-
Τέλος, ένα graphic novel που διαδραματίζεται ένα καλοκαίρι σε ελληνικό νησί, εκείνα τα χρόνια που καίγονταν βιβλία στις πλατείες, που ο πιο αγαπητός ξάδερφος έφευγε να πολεμήσει για τη δημοκρατία στη μακρινή Ισπανία, που παιδιά αποβάλλονταν από το σχολείο για τα φρονήματα των γονιών τους. Τότε που ήθελες πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων για να γίνεις αποδεκτός (χμ). Το λατρεμένο Καπλάνι της Βιτρίνας της Άλκης Ζέη, διασκευασμένο ως graphic novel από τις δηµιουργούς κόµικς Στέλλα Στεργίου και Γεωργία Ζάχαρη.
Και ένα βιβλίο που δεν έχω διαβάσει ακόμα: Νυχτερινό πλοίο για Ταγγέρη, Κέβιν Μπάρι, μτφρ. Ο. Απέργης, εκδ. Gutenberg.
