Το 1982 ο νόμος Βερυβακη κατάργησε τις απαίσιες μαθητικές ποδιές κι έτσι σταματήσαμε κι εμείς με τις φίλες μου εκείνο το αστείο ντύσιμο “ποδιά κοντεμένη ως τον πισινό, παντελόνι σωλήνας από κάτω και ξεχειλωμένο πουλόβερ απ’ το Μοναστηράκι από πάνω”, σταμάτησαν και οι προσκλήσεις μας στο γραφείο του γυμνασιάρχη, τουλάχιστον γι’ αυτόν το λόγο. Κάποιοι (άντρες πάντα) λένε μερικές φορές πως οι ποδιές πολύ τους άρεσαν, ας τις φορούσαν τότε, απαντώ χωρίς καθόλου να γελάω. Ηταν άραγε ελληνική πρωτοτυπία να φοράνε σχολική ποδιά μόνο τα κορίτσια; Δεν ξέρω, και δεν θα το ερευνήσω, θα σημειώσω μόνο πως οι νοσταλγοί της – γυναικείας – ποδιάς είναι συνήθως οι ίδιοι που δηλώνουν πως απεχθάνονται την “ομοιομορφία” της εφηβικής κοριτσίστικης κοινότητας με τα παρόμοια κουρέματα και τα παρόμοια zara ρούχα. Άλλη πολιτική ομάδα είναι εκείνη που βρίσκει τις – γυναικείες – ποδιές σέξι, και άλλη εκείνη που διαδηλώνει υπέρ (!) της χειρότερης – γυναικείας πάλι – στολής που εφηύρε ποτέ η ανθρωπότητα: τη στολή του Μη – Όντος, την μπούρκα.

Σε κάθε περίπτωση, η υποχρέωση της στολής είναι μια προφανής προσπάθεια του κράτους, της θρησκείας ή όποιας άλλης εξουσιαστικής δομής να μας ορίσει, να μας προσδιορίσει. Γι’ αυτό, η αντίστασή μας στις ποδιές που μας επέβαλαν, και φυσικά η νίκη μας το 1982 είναι πολύ σοβαρά πράγματα, χωρίς ίχνος γραφικότητας. Είναι μεγάλη νίκη στη ζωή η νίκη της ρευστότητας, του δικαιώματος να μην ανήκεις.

Σκέφτομαι όλα εκείνα τα σχολεία, οικοτροφεία, ιδρύματα, όπου η υποχρεωτική ομοιομορφία της ένδυσης υπήρξε – ή είναι ακόμη – προφανές όπλο της ιεραρχίας για να χαθεί η ατομικότητα των παιδιών, να νιώσουν μια ενιαία μάζα, και, ως τέτοιοι, να νιώσουν υπόχρεοι απέναντι στους άλλους, απέναντι όχι μόνο στις Διοικητικές Εξουσίες αλλά και στους διπλανούς, στην Πλειοψηφία! Σε όλο τον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία, από το “If” μέχρι τον “Κύκλο των Χαμένων Ποιητών” και τη “Λευκή κορδέλα”, και από το Φύλακα στη σίκαλη  μέχρι τα Μαγικά μαξιλάρια και το Μη μ’ αφήσεις ποτέ, οι στολές είναι αναπόσπαστο μέρος της πειθαρχίας και της υπακοής, ενώ σχεδόν πάντα η διεκδίκηση της ταυτότητας και η αντίσταση στην τυποποίηση μέσα σε τέτοιο περιβάλλον ξεκινάει από το πέταμα του πουκάμισου, ή έστω το λύσιμο της γραβάτας. Ακόμα κι αν δεν υπάρχει δηλωμένο κάποιο “βαθύ” ζητούμενο, η ανεμελιά μπορεί να είναι το μοναδικό αίτημα, κατά τη γνώμη μου απολύτως άξιο εξέγερσης. 

Σε ένα άλλο είδος στολής αναφέρεται ο Χέρμαν Μπροχ στους Υπνοβάτες – μιλάει για την περίπτωση του στρατού, αλλά, τηρουμένων των αναλογιών, γιατί όχι για όλες; – και λέει: “Η στολή προσδίδει σ’ αυτόν που τη φοράει σαφή όρια που διαχωρίζουν το άτομό του από τον γύρω κόσμο, λειτουργεί σαν άκαμπτο κέλυφος με το οποίο ο κόσμος και το άτομο αφορίζονται με σαφήνεια και αυστηρότητα και διαφοροποιούνται, και μάλιστα η πραγματική αποστολή της στολής είναι να εκδηλώνει και να καθορίζει την εγκόσμια τάξη και να καταργεί τη σύγχυση και τη ρευστότητα της ζωής, έτσι όπως κρύβει την απαλότητα και τη ρευστότητα του ανθρώπινου σώματος, έτσι όπως καλύπτει τα εσώρουχα και το δέρμα. Έτσι ο άνθρωπος που κάθε πρωί κουμπώνεται προσεκτικά, αποκτά πράγματι ένα δεύτερο, ανθεκτικότερο δέρμα και είναι σαν να επιστρέφει σε μια ζωή πιο σταθερή. Θωρακισμένος στο σκληρό του κέλυφος, ζωσμένος από ιμάντες και αγκράφες, αρχίζει να ξεχνά τα ίδια του τα εσώρουχα, μα και την αβεβαιότητα της ζωής, γιατί η ίδια η ζωή απομακρύνεται απ’ αυτόν. Κι όταν πηγαίνει στο στρατώνα ή στην υπηρεσία του φορώντας τη στολή του, δεν είναι από αλαζονεία που αγνοεί τους άλλους οι οποίοι είναι αλλιώτικα ντυμένοι, απλώς δεν μπορεί να φανταστεί καν ότι κάτω απ’ αυτά τα βάρβαρα ρούχα είναι δυνατόν να υπάρχει κάτι που έχει την παραμικρή σχέση με την ανθρωπότητα όπως τη βιώνει ο ίδιος. Ο άνθρωπος που φοράει στολή εξακολουθεί να είναι ένας άνθρωπος όπως εσύ κι εγώ, σκέφτεται το φαγητό και τη συνουσία, διαβάζει την εφημερίδα του την ώρα που προγευματίζει, δεν είναι όμως πια δεμένος με τα πράγματα και επειδή δεν τον αφορούν πλέον, τα ξεχωρίζει τώρα όλα σε καλά και κακά, γιατί η σιγουριά στη ζωή βασίζεται ακριβώς στη μισαλλοδοξία και την έλλειψη κατανόησης.”

Με όλα αυτά, θυμήθηκα μόλις τώρα πως ο Άρης Αλεξάνδρου προτίμησε να παραμείνει απλός χαμάλης από το να φορέσει τη στολή του επιστάτη. Ναι, όταν δούλευε στο Παρίσι χαμάλης, και το αφεντικό του έμαθε ποιος είναι και του πρόσφερε καλύτερη δουλειά, αυτός αρνήθηκε, γιατί έπρεπε να φορέσει στολή και να επιτηρεί κατά κάποιον τρόπο τους συναδέλφους του, δυό πράγματα τα οποία δεν άντεχε. Ας κλείσουμε μ’ αυτό, ξορκίζοντας την ομοιομορφία που υπηρετεί μόνο την υποταγή. Ούτε θα ντυνόμαστε με ρόλους ούτε θα μας αποβάλλουν από τη ζωή μας επειδή δεν το κάναμε. Αυτό θα μπορούσε να είναι ένα αίτημα των καιρών μας, τι λέτε;