(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Δεν ξέρω αν υπήρξε ποτέ άλλος φωτογράφος να απαθανατίσει με τέτοιον τρόπο το αμερικάνικο τοπίο, σαν τον Άνσελ Άνταμς. Ίσως γιατί αντιμετώπιζε τη φωτογραφία σαν ποίηση: “η φωτογραφία είναι μια αυστηρή και φλεγόμενη ποίηση του πραγματικού”. Σε εμάς τους απλούς αναγνώστες παύλα θεατές αυτής της ποίησης, κάνουν εντύπωση δύο πράγματα: Ότι στις φωτογραφίες του η κυριαρχία των ανθρώπων στη γη φαίνεται ψέμα. Κι ότι μόνο που κοιτάμε το ασπρόμαυρο τοπίο του μπαίνουμε σε κατάσταση sound of silence.
Ανάμεσα στις χιλιάδες μοναδικές φωτογραφίες του, η πιο διάσημη είναι η “Ανατολή του Φεγγαριού”, στη Χερνάντεζ του Νέου Μεξικού, το 1941. Η φωτογραφία αποτυπώνει το φεγγάρι που ανατέλλει πάνω από έναν οικισμό, μια εκκλησία, το νεκροταφείο, στο βάθος μια οροσειρά. Ο Άνσελ Άνταμς οδηγούσε εκείνη την ώρα και, όταν ήρθε αντιμέτωπος με το στιγμιότυπο, στάθηκε στην άκρη του αυτοκινητόδρομου, έτρεξε να στήσει τον εξοπλισμό του, δεν έβρισκε το φωτόμετρο Weston, αγχώθηκε πως θα χάσει τη στιγμή γιατί ο ήλιος έδυε και η «σκιά σύντομα θα θάμπωνε τους λευκούς σταυρούς», γράφει ο ίδιος στο βιβλίο του Examples: The making of Forty photographs… Για την ιστορία και μόνο: δεν βρήκε ποτέ το φωτόμετρο. Επιστράτευσε όλη του τη γνώση, την τεχνική, την ευαισθησία, την αγάπη, κι έφτιαξε τη φωτογραφία. Δεν δεχόταν πως «βγάζεις» φωτογραφίες, «φτιάχνεις φωτογραφίες», έλεγε.
Ο Άνταμς ταξίδευε εκείνη τη μέρα για ένα έργο της Υπηρεσίας Εθνικών Πάρκων. Σκοπός ήταν να δημιουργηθεί μια φωτογραφική τοιχογραφία για το κτίριο του Υπουργείου Εσωτερικών στην Ουάσινγκτον, με θέμα «η φύση όπως αποτυπώνεται και προστατεύεται στα Εθνικά Πάρκα των ΗΠΑ». Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος έβαλε πρόωρο τέλος στο έργο, όμως το φωτογραφικό αρχείο που άφησε πίσω του ο Άνταμς αποτελεί ακόμα και σήμερα το κρίσιμο επιχείρημα για τη διατήρηση αυτών των τόπων – ή ό,τι έχει απομείνει απ’ αυτούς.
Εκεί στο Νέο Μεξικό και στα άλλα πάρκα που τριγυρνούσε συνάντησε το 1929 και την Τζόρτζια Ο Κιφ. Ζωγράφος η μία, φωτογράφος ο άλλος, αλλά τα κοινά μεταξύ τους ήταν (είναι) πάρα πολλά, και το κατάλαβαν αμέσως. Έτσι, αυτοί οι δυό όχι μόνο ανέπτυξαν τέτοιο πολύτιμο έργο, αλλά μοιράστηκαν μια ισόβια φιλία που βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην αγάπη τους για τον φυσικό κόσμο. Ηλιόλουστες έρημοι, ναοί στην περιοχή του Τάος και ουρανοί την ώρα της δύσης κυριαρχούν στα έργα και των δύο. Αντάλλασαν άλλωστε ιδέες στα κοινά τους ταξίδια και στις επισκέψεις τους, εκείνη τον επισκεπτόταν στο πάρκο του Γιοσέμιτι όπου πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του κι εκείνος στο περίφημο ράντσο της στο Νέο Μεξικό.
“Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ζήσει για να πολεμήσουν, να χτίσουν παλάτια και να χαράξουν σύνορα, διαμορφώνοντας πεπρωμένα και κοινωνίες. Όμως η συναρπαστική δύναμη όλων των εποχών ήταν η δύναμη της πρωτοτυπίας και της δημιουργίας” λέει ο Άνσελ ‘Ανταμς. Ίσως γι’ αυτό, συνεχίζει: “Όταν οι λέξεις γίνονται ασαφείς, θα εστιάζω στις φωτογραφίες. Όταν οι εικόνες γίνονται ανεπαρκείς, θα αρκούμαι στη σιωπή”.
Το έργο της τοιχογραφίας της Υπηρεσίας Εθνικών Πάρκων μπορεί να εγκαταλείφθηκε, αλλά ο Άνταμς δεν σταμάτησε ποτέ να φωτογραφίζει τα πάρκα, ούτε να υποστηρίζει την προστασία τους, την προστασία συνολικά του φυσικού κόσμου. Λίγο καιρό πριν πεθάνει είπε σε έναν δημοσιογράφο: “Μόνο το δυόμισι τοις εκατό της γης σε αυτή τη χώρα προστατεύεται. Και όχι μόνο μας πολεμούν στην προσπάθειά μας να επεκτείνουμε αυτό το ποσοστό ώστε να συμπεριλάβει και άλλες σημαντικές ή εύθραυστες περιοχές, αλλά πρέπει να αγωνιστούμε και για να προστατεύσουμε αυτό το ίδιο το μικρό δυόμισι τοις εκατό. Είναι τρομακτικό”.
Πηγές
https://www.archives.gov/research/ansel-adams
https://crystalbridges.org/blog/ansel-adams-and-georgia-okeeffe-a-friendship/
Τρεις σχετικές Polaroid Stories
