(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)

Ήταν μια καλοκαιρινή νύχτα στο Μάριον της Ιντιάνα το 1930. Τρεις  μαύροι έφηβοι, οι Τομ Σιπ, Έιμπ Σμιθ και Τζέιμς Κάμερον κρατούνταν στη φυλακή όπου, πριν προλάβουν να δικαστούν, ένα πλήθος λευκών κατοίκων εισέβαλε, τους έβγαλε από τα κελιά τους και τους ξυλοκόπησε βάναυσα, ακρωτηριάζοντας και κρεμώντας τον Σιπ και τον Σμιθ από ένα δέντρο έξω από το δικαστήριο. Είχε τριάντα χρόνια να συμβεί λιντσάρισμα πέραν του νότου.

Ο ντόπιος φωτογράφος Λόρενς Μπίτλερ φωτογράφισε τα κρεμασμένα σώματα, απαθανατίζοντας και το λευκό πλήθος (ίσως και 5.000 άτομα, μεταξύ των οποίων γyναίκες και παιδιά) που παρακολουθούσε με ένα μείγμα  άγριας χαράς και μίσους, σε μια ιστορική φωτογραφία που αναπαράχθηκε σε αναμνηστική καρτ ποστάλ και κυκλοφόρησε σε χιλιάδες αντίτυπα.

Αυτή τη φωτογραφία είδε ο λευκός ποιητής, ακτιβιστής και δάσκαλος στο Μπρονξ, Άμπελ Μίροπολ, γιος ρώσων εβραίων μεταναστών, και ένιωσε να τον στοιχειώνει η εικόνα των «παράξενων φρούτων που κρέμονται από τις λεύκες». Τότε έγραψε το ποίημα «Bitter Fruit». Το ποίημα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The New York Teacher το 1937 και αργότερα στο μαρξιστικό περιοδικό The New Masses, πριν ο Μίροπολ αποφασίσει να το διαμορφώσει κάπως και να το μελοποιήσει. Ο Άμπελ Μίροπολ δεν ήταν κανένας τυχαίος. Αρκεί να σημειώσουμε πως, μαζί με τη σύζυγό του, την αφροαμερικανίδα τραγουδίστρια Λόρα Ντάνκαν, υιοθέτησαν τα δύο παιδιά των Ρόζενμπεργκ μετά την εκτέλεση των γονιών τους για κατασκοπεία – χωρίς να γνωρίζουν καθόλου τους Ρόζενμπεργκ αλλά αφού είδαν πως κανένας συγγενής των γονιών δεν είχε δεχτεί να βοηθήσει τα παιδιά, από φόβο βεβαίως μη χαρακτηριστούν κομμουνιστές.

Ο Άμπελ και η Λόρα λοιπόν μελοποίησαν το ποίημα και άρχισαν να το ερμηνεύουν σε διάφορες συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σε όλη την πόλη με. Το τραγούδι τράβηξε την προσοχή του Ρόμπερτ Γκόρντον, μάνατζερ του περίφημου κλαμπ της Νέας Υόρκης Café Society. Το Café Society επίσης δεν ήταν τυχαίο: ο ιδρυτής του Μπάρνεϊ Τζόζεφσον, εβραίος πωλητής παπουτσιών που αγαπούσε την τζαζ, έφτιαξε το πρώτο κλαμπ στις ΗΠΑ χωρίς φυλετικό διαχωρισμό! Το κλαμπ άνοιξε με την Μπίλι Χολιντέι στο μικρόφωνο το 1939. Ο Ρόμπερτ Γκόρντον της πρότεινε το τραγούδι, και, ήταν τέτοιες οι αντιδράσεις του κοινού όταν το τραγούδησε στη σκηνή, που σύντομα αποφάσισε να κλείνει κάθε παράσταση με αυτό το τραγούδι. Πριν ξεκινήσει, οι σερβιτόροι σταματούσαν να σερβίρουν, γινόταν νεκρική σιγή στην αίθουσα, και στη συνέχεια ένας προβολέας έλαμπε στο πρόσωπο της Μπίλι και άρχιζε να τραγουδάει:

«Τα δέντρα του Νότου φέρουν παράξενους καρπούς / Αίμα στα φύλλα και αίμα στη ρίζα / Μαύρα σώματα αιωρούνται στο αεράκι του Νότου / Παράξενοι καρποί κρέμονται από τις λεύκες…»

Φυσικά, υπήρχαν κι εκείνοι οι πελάτες που σηκώνονταν κι έφευγαν ενοχλημένοι. ‘Όπως υπήρξε η δισκογραφική που δεν το ηχογράφησε και οι ραδιαφωνικοί σταθμοί που δεν το έπαιξαν. Όπως υπήρξε και ο ρατσιστής επίτροπος του Ομοσπονδιακού Γραφείου Ναρκωτικών, Χάρι Άνσλινγκερ, που έβαλε σκοπό της ζωής του να καταστρέψει την τραγουδίστρια και να σταματήσει το μήνυμά της για τον φυλετικό διαχωρισμό και τον ρατσισμό. Αφού η Χόλιντεϊ αρνήθηκε να σταματήσει να ερμηνεύει το τραγούδι, την ενοχοποίησαν εκμεταλευόμενοι το πρόβλημά της με τα ναρκωτικά, την έκλεισαν φυλακή για περισσότερο από ένα χρόνο και της αφαίρεσαν την άδεια να τραγουδάει σε  νυχτερινά κέντρα. Το κράτος των ΗΠΑ την πολέμησε μέχρι την τελευταία στιγμή της στις 17 Ιουλίου 1959, οπότε η Μπίλι πέθανε.

Το «Strange Fruit» όμως παρέμεινε. Είναι το πιο δημοφιλές τραγούδι της Μπίλι Χολιντέι, ένα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια γενικώς, ανακηρύχτηκε «Τραγούδι του Αιώνα» από το περιοδικό Time το 1999 και συμπεριλήφθηκε στο Εθνικό Μητρώο Ηχογραφήσεων το 2003. Εννοείται πως είναι στην κορυφή κάθε λίστας τραγουδιών διαμαρτυρίας. Πάμπολλοι μουσικοί έχουν παραδεχτεί την επιρροή που τους άσκησε, μεταξύ αυτών και ο Μπομπ Ντίλαν. Ενώ ο  Έρικ Χομπσμπάουμ υπέγραφε τα άρθρα του για την τζαζ με το ψευδώνυμο «Φράνσις Νιούτον, προς τιμήν του τρομπετίστα που ηχογράφησε με την Μπίλι το Strange Fruit.

Το 2022, ναι, το 2022, σχεδόν έναν αιώνα από το λιντσάρισμα πουέγινε η αιτία να γραφτεί το Strange Fruit, ψηφίστηκε από την κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν ο Νόμος Κατά του Λιντσαρίσματος, νόμος Έμετ Τιλ λέγεται, που επιτέλους ορίζει το λιντσάρισμα ως έγκλημα μίσους που θα τιμωρείται με έως και τριάντα χρόνια φυλάκισης. 

 

 

Πηγές

1. https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/the-story-behind-billie-holidays-strange-fruit/17738/
2. https://billieholiday.com/signaturesong/strange-fruit/
3. https://polaroidstories.com/emmett-till/
4. https://marginalia.gr/arthro/strange-fruit-ena-periergo-tragoydi-gia-mia-tragiki-istoria/
5. https://en.wikipedia.org/wiki/Laura_Duncan_(singer)

Ακούστε

Δείτε

• Την ταινία “United States vs Billie Holiday”, του Λι Ντάνιελς, 2021, αλλά και 
• την Ταινία “Σκιές και Σιωπή” του Ρόμπερτ Μάλιγκαν, βασισμένη στο μυθιστόρημα της Χάρπερ Λι Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια, 1962

Διαβάστε

Τους στίχους, τι άλλο:

Στο Νότο τα δέντρα κάνουν περίεργα φρούτα
Αίμα στα φύλλα και αίμα στη ρίζα
Μαύρα κορμιά αιωρούνται στον Νοτιά
Παράξενα φρούτα κρέμονται από τις λεύκες

Βουκολικές σκηνές στον αβρό Νότο
Τα γουρλωμένα μάτια και το στραβωμένο στόμα
Η μυρωδιά της μανώλιας, γλυκειά και φρέσκια,
Και ξάφνου, η μυρωδιά της καμένης σάρκας

Να ένα φρούτο για να το τσιμπήσουν τα κοράκια
Να το μουσκέψει η βροχή, να το χτυπήσει ο αέρας
Να το σαπίσει ο ήλιος, μέχρι να πέσει από το δέντρο
Να μια περίεργη και πικρή σοδειά

Και, γιατί όχι; το βιβλίο του ‘Ερικ Χομπσμπάουμ “Η σκηνή της τζαζ”, σε μετάφραση και επιμέλεια Γιάννη Λειβαδά, εκδ. Εξάντας