(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)

[Ο καημένος ο Ισαάκ Ασίμοφ που έφτιαξε τους πρώτους ρομποτικούς νόμους το 1942, μάλλον δεν το φανταζόταν ότι σχεδόν έναν αιώνα μετά, η ανθρωπότητα θα χρησιμοποιούσε τα ρομπότ ακριβώς αντίθετα από τους νόμους τους, σίγουρα δεν το έλπιζε. “Το ρομπότ δεν θα κάνει κακό σε άνθρωπο, ούτε θα επιτρέψει να προκληθεί βλάβη σε ανθρώπινο ον” – αυτός ήταν ο πρώτος νόμος της ρομποτικής του Ασίμοφ, όμως τωρα πια ξεχάστε τον τον νόμο. Πάνε δυό τρία χρόνια που η αστυνομία του Σαν Φρανσίσκο, η οποία έχει στην κατοχή της δώδεκα ρομπότ που εξολόθρευαν μέχρι τώρα βόμβες, αποφάσισε ότι τα ρομπότ της θα δικαιούνται να εξολοθρεύουν και ανθρώπους, ναι, να σκοτώνουν. Οι δολοφονικές επιθέσεις των ρομπότ θα αποφασίζονται από αστυνομικούς, λένε αυτοί που το αποφάσισαν θεωρώντας πως έτσι μας καθησυχάζουν, και μάλιστα θα γίνονται μόνο σε ακραίες περιπτώσεις, λέει. Ακραίες όπως αυτή του δεκαοχτάχρονου Μάικλ Μπράουν που δεν περπατούσε στο πεζοδρόμιο; ή του Τζορτζ Φλόιντ που ίσως και να είχε χρησιμοποιήσει ένα πλαστό χαρτονόμισμα; Δείτε λοιπόν, που η μόνη ελπίδα σιγά σιγά είναι τα ρομπότ όντως να αυτονομηθούν και να αποκτήσουν συνείδηση, διαφορετική από αυτή των αφεντικών τους.]

Ακολουθούν μερικά λογοτεχνικά παραμύθια, απ’ αυτά που ασχολούνται με το πώς διαμορφώνουν οι επιστημονικές ανακαλύψεις και οι τεχνολογικές εξελίξεις τη ζωή και, γιατί όχι, τη συνείδηση. Κάθε βιβλίο και μια ευκαιρία να ταξιδέψουμε στο χρόνο, να έρθουμε σε επαφή με εξωγήινους πολιτισμούς, να συγχρωτιστούμε μια ώρα νωρίτερα με τους φίλους μας τα Ρομπότ. Απλώς είναι μια δεκάδα βιβλίων που υπερέβη τα δέκα βιβλία, ίσως και να διπλασιάστηκε, ενδεχομένως φταίνε τα παράξενα μαθηματικά κάποιου μακρινού πλανήτη. Η σειρά των βιβλίων πάντως είναι τυχαία.

Η λέξη για τον κόσμο είναι δάσος, Ούρσουλα Λε Γκεν (1972)

Λέει η Ούρσουλα Λε Γκεν στο βιβλίο της Η λέξη για τον κόσμο είναι δάσος πως οι καλόκαρδοι Αθσιανοί κατάφεραν κι έδιωξαν τους Γήινους αλλά εν τω μεταξύ έμαθαν απ’ αυτούς τον πόλεμο, το φόνο. Τώρα οι Αθσιανοί ζουν απελευθερωμένοι από Γήινους, όμως ξέρουν το φόνο. Μπορούν να σκοτώσουν και να σκοτωθούν, κάτι που ήταν αδιανόητο στην προηγούμενη, ελεύθερη, κοινωνία τους. Αλλού, άλλοτε, μπορεί να διώξεις τους φασίστες και να κρατήσεις το φασισμό.

Ο εικονογραφημένος άνθρωπος, Ρέι Μπράντμπερι (1951)

“Είναι ένας περιπλανώμενος, που όλο του το σώμα είναι ένας ζωντανός καμβάς με εξωτικά τατουάζ. Όμως οι εικόνες στο δέρμα του τη νύχτα ζωντανεύουν, τρεμοπαίζουν, αστράφτουν, διηγούνται μια ιστορία. Να, εδώ κάποια παιδιά παίζουν ένα παιχνίδι εικονικής πραγματικότητας πέρα από κάθε όριο, ενώ αλλού μερικοί ξεχασμένοι αστροναύτες ετοιμάζονται να επανεισχωρήσουν απροστάτευτοι στην ατμόσφαιρά μας.  Ένα άλλο βράδυ,  εξωγήινοι εισβολείς συμμαχούν με τα ίδια μας τα παιδιά.” (Από το Οπισθόφυλλο)

Νύχτα, Ισαάκ Ασίμοφ (1941 και 1990)

“Ο πλανήτης Κάλγκας στέκεται στο χείλος του χάους, αλλά μόνο μια χούφτα ανθρώπων το αντιλαμβάνονται. Ο Κάλγκας γνωρίζει μόνο το αιώνιο φως της μέρας. Για περισσότερα από δυο χιλιάδες χρόνια, κάποιος από τους συνδυασμούς των έξι ήλιων φωτίζει τον ουρανό. Αλλά τώρα το λυκόφως συγκεντρώνεται. Σύντομα οι ήλιοι θα δύσουν όλοι ταυτόχρονα και το τρομερό μεγαλείο της Νύχτας θα προκαλέσει τέτοια παραφροσύνη, που θα σημάνει το τέλος του πολιτισμού.” (Από το Οπισθόφυλλο). Λοιπόν. Η Νύχτα είναι ένα απίστευτο βιβλίο, που δεν αφήνει τίποτα ασχολίαστο, περνάει γενεές δεκατέσσερις το βρόμικο ρόλο του Tύπου, το βρόμικο ρόλο κάθε θρησκευτικής σέχτας, το βρόμικο ρόλο της ανοησίας των ανθρώπων. Και το βρόμικο ρόλο εκείνης της επιστήμης που συμπεριφέρεται σαν θρησκεία. Διότι, αν μια επιστημονική θεωρία δηλώνει βεβαία για τον εαυτό της, αυτοακυρώνεται, γίνεται δόγμα, έτσι δεν είναι;

“Ξεκινάμε για το διάστημα έτοιμοι για όλα: για την μοναξιά, για τις κακουχίες, για την εξάντληση και το θάνατο. Αν και η ταπεινοφροσύνη δεν μας επιτρέπει να το δηλώνουμε, κατά κανόνα έχουμε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μας. Κι όμως, αν το εξετάσουμε πιο προσεκτικά, όλος αυτός ο ενθουσιασμός μας είναι κάλπικος και υποκριτικός. Δεν θέλουμε να κατακτήσουμε το σύμπαν, θέλουμε να επεκτείνουμε τα σύνορα της Γης μέχρι τα όρια του Σύμπαντος.”

Έτσι είπε ο επιστήμονας Σνάουτ στο Σολάρις. 

Η εφεύρεση του Μορέλ, Αντόλφο Μπιόι Κασάρες  (1940)

Γραμμένο από έναν απαράμιλλο στιλίστα, φίλο και συνοδοιπόρο του Μπόρχες στις μαγικές περιπλανήσεις στα πιο εκθαμβωτικά τοπία του φανταστικού, αυτό το κλασικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, συνδυάζοντας τις καλύτερες τεχνικές της αγγλοσαξονικής παράδοσης της λογοτεχνίας μυστηρίου και του φανταστικού, διαβάζεται σαν ένα συναρπαστικό θρίλερ, αλλά και σαν χρησμός: προφητεύει με δραματική διορατικότητα τη σημερινή κυριαρχία του οπτικοακουστικού, την υποταγή των ιδεών στην παντοδυναμία της εικόνας. (Από το Οπισθόφυλλλο)

Η ανακάλυψη των σωμάτων, Πιερ Ντυκροζέ (2017)

Ίσως το βιβλίο αυτό να μην εντάσεται στην Επιστημονική Φαντασία, με την έννοια ότι δεν είναι και τόσο φαντασία. Εδώ συμπλέκονται οι χάκερ των Anonymous και οι τρανσουμανιστές της Σίλικον Βάλλεϋ, με τους 43 δολοφονημένους φοιτητές της Αγιοτσινάπα στο Μεξικό, με τα βλαστοκύτταρα και τη Χιροσίμα, το Google και το LSD, το δέρμα και το άπειρο. Λέει ο συγγραφέας: “Όλα τα πρόσωπα του μυθιστορήματος θα υποβάλουν το σώμα τους σε δοκιμασίες, θα το σπρώξουν πιο μπροστά, θα το επαναπροσδιορίσουν, και πρώτος απ’ όλους ο Άλβαρο, ο οποίος αφήνει πίσω του μια κοινωνία όπου ο θάνατος είναι πανταχού παρών και έρχεται σε μια άλλη που επιθυμεί να τον ξεριζώσει, χωρίς να μπορεί κανείς να αποφανθεί ποια απ’ τις δύο είναι η πιο ανθρώπινη”.

Ο Πόλεμος των Κόσμων, Χέρμπερτ Τζορτζ Γουελς (1898)

Εξωγήινοι προσγειώνονται στη βικτωριανή Αγγλία και απειλούν να καταστρέψουν τον πολιτισμένο κόσμο. Η ανθρωπότητα αδυνατεί να τους σταματήσει. Ο Χ.Τζ. Γουέλς υπογράφει την πρώτη και – για πολλούς – καλύτερη ιστορία εξωγήινης εισβολής. Ο Πόλεμος των Κόσμων γράφτηκε το 1898, και έγινε αφορμή για την πασίγνωστη ραδιοφωνική εκπομπή του Όρσον Γουέλς το 1938, κατά την οποία οι ακροατές έτρεχαν για να σωθούν από τους εξωγήινους. (Από το site του βιβλιοπωλείου Πρωτοπορία).

“Από την εποχή που τα κακόμοιρα Ρομπότ δεν μπορούσαν να μιλήσουν, φτάνουμε στην εποχή όπου τα Ρομπότ θα στέκονται ανάμεσα στην ανθρωπότητα και την καταστροφή της. Να ανησυχείτε αν αργήσουμε…” : από το Ρομπότ, του Ισαάκ Ασίμοφ

Ανίκητος, Στάνισλαβ Λεμ (1964)

“Προς τι λοιπόν αυτή η μανία μας; Δεν αντιμετωπίσαμε καμία ενσυνείδητη πρόθεση, καμία εχθρική σκέψη απέναντι μας… μόνο μια διαδικασία αυτο-οργάνωσης των άψυχων κατοίκων του πλανήτη. Πόσα εκπληκτικά φαινόμενα σαν αυτό, τόσο ξένα στην ανθρώπινη κατανόηση, μπορεί να κρύβονται στο σύμπαν; Πρέπει να ταξιδεύουμε παντού με την καταστροφική δύναμη μας και να χτυπάμε οτιδήποτε δεν καταλαβαίνουμε; Για ποιο λόγο τα πιο λαμπρά στρατηγικά μυαλά μας γυρεύουν την καλύτερη μέθοδο αφανισμού των άλλων, αφού δε συντρέχει κανένας λόγος; […] Αν η κατάκτηση ενός έρημου τόπου είναι θεμιτή, σίγουρα δεν είναι θεμιτή η επίθεση σε κάτι που ήδη υπάρχει, κάτι που χρειάστηκε εκατομμύρια χρόνια για να πετύχει μια ισορροπημένη ύπαρξη – μια ύπαρξη που δεν είναι καλύτερη ούτε χειρότερη από τις ενώσεις αμινοξέων που ονομάζουμε ζώα ή ανθρώπινα όντα.” (Επιλογή από το βιβλίο)

Η πλημμύρα, Μπάλαρντ (1962)

Οι περιγραφές του πλημμυρισμένου Λονδίνου είναι εντυπωσιακές, δεν βρίσκω πιο φανταχτερή λέξη. Και ανιγράφω από την εισαγωγή του βιβλίου: “Οι εικόνες – σκηνές του βιβλίου δημιουργούν μια υποβλητική ατμόσφαιρα που θυμίζει το οικοτοπίο της Τριασικής Περιόδου. Μέσα σ’ αυτό το τόσο αλλόκοτο τοπίο, οι ανθρώπινες συγκρούσεις παίρνουν άλλη διάσταση, τα συναισθήματα και οι αντιδράσεις των προσώπων είναι αιχμάλωτα του νερού. Η Πλημμύρα με την αληθοφάνειά της, τη συντριπτική ζωντάνια των ηρώων της και την ανατριχιαστική πιθανότητα της επαλήθευσής της, καθιέρωσε τον Μπάλαρντ ως μεγάλο συγγραφέα”.

Εγώ το Ρομπότ, Ισαάκ Ασίμοφ (1950)

Ένα ρομπότ δεν μπορεί να βλάψει ένα ανθρώπινο ον ή, μέσω της αδράνειάς του, να επιτρέψει σε ένα ανθρώπινο ον να πάθει κακό. Ένα ρομπότ πρέπει να υπακούει στις εντολές που του δίνουν οι άνθρωποι, εκτός και αν αυτές οι εντολές έρχονται σε σύγκρουση με τον Πρώτο Νόμο. Ένα ρομπότ πρέπει να προστατεύει την ύπαρξή του, εφόσον αυτή η προστασία δεν έρχεται σε σύγκρουση με τον Πρώτο ή το Δεύτερο Νόμο. Αυτοί είναι οι Τρεις Νόμοι της Ρομποτικής στο σύμπαν του Ισαάκ Ασίμοφ.

“Πόσα δάκτυλα είναι αυτά, Ουίνστον;
Τέσσερα.
Κι αν το Κόμμα πει ότι δεν είναι τέσσερα, αλλά πέντε, τότε πόσα είναι;
Τέσσερα.
Η λέξη τέλειωσε με μια κραυγή πόνου.”
1984, Τζωρτζ Όργουελ.

Φαρενάιτ 451, Ρέι Μπράντμπερι (1951)

Το σύστημα ήταν απλό. Όλοι το καταλάβαιναν. Τα βιβλία έπρεπε να καούν, μαζί με τα σπίτια όπου ήταν κρυμμένα.

Ο Ρέι Μπράντμπερι ήθελε να γράψουν στον τάφο του “Ο συγγραφέας του Φαρενάιτ 451”, κι έτσι έγινε όταν πέθανε. Ήταν προφανώς περήφανος, ή επειδή έγραψε αυτό το βιβλίο ή επειδή κατάφερε να το εκδώσει – καθότι δεν βρισκόταν εκδότης πουθενά, και το Φαρενάιτ βγήκε στο Playboy σε συνέχειες, πράγμα που μπορεί και να βοήθησε στον αριθμό αναγνωστών, δεν ξέρω.  Ίσως να μην ήθελαν να το εκδώσουν γιατί έγραφε τέτοια: “Άσε τον κόσμο να κερδίζει σε διαγωνισμούς που του ζητούν να θυμηθεί τους στίχους τραγουδιών ή τις πρωτεύουσες των πολιτειών ή πόσο καλαμπόκι παρήγαγε η Αιόβα πέρυσι. Φόρτωσε τους με ανώδυνα δεδομένα, τάισε τους με ένα κάρο “γεγονότα” που στο τέλος θα νιώσουν χορτασμένοι, αλλά και φωστήρες, με τόση πληροφορία. Θα νιώσουν τότε ότι σκέπτονται, θα πάρουν μια αίσθηση της κίνησης, χωρίς να έχουν κουνήσει ρούπι. Και θα είναι ευτυχισμένοι, γιατί τέτοιου είδους δεδομένα δεν αλλάζουν. Μην τους αφήσεις να ασχολούνται με περίεργα πράγματα, όπως η φιλοσοφία ή η κοινωνιολογία.” 

Ηλεκτρικό πρόβατο, Φίλιπ Ντικ (1968)

Ο πιο πρόσφατος παγκόσμιος πόλεμος έχει αφήσει τη Γη διαλυμένη. Από τα συντρίμμια ενός κόσμου πλημμυρισμένου από ραδιενεργή σκόνη αναδύεται ο Ρικ Ντέκαρντ, κυνηγός επικηρυγμένων ανθρωποειδών. Ο Ρικ ονειρεύεται να αποκτήσει ένα ζώο, πανάκριβο σύμβολο κοινωνικής καταξίωσης στην καινούργια εποχή. Το ηλεκτρικό πρόβατο που έχει στην κατοχή του, μια σχεδόν τέλεια απομίμηση πραγματικού, τον καταθλίβει. Ώσπου ο Ρικ καλείται να σκοτώσει έξι εξελιγμένα ανθρωποειδή Nexus-6 έναντι μεγάλης αμοιβής. Σ’ αυτό το καλειδοσκοπικό μυθιστόρημα, που ενέπνευσε την περίφημη ταινία Blade Runner, παρουσιάζεται η πάλη ανάμεσα στον άνθρωπο και στη μηχανή, στην ελεύθερη βούληση και στον άτεγκτο προγραμματισμό. (Από το Οπισθοφυλλο της πρώτης έκδοσης του Κέδρου)

Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος, Άλντους Χάξλεϊ (1932)

Ίσως το πρώτο δυστοπικό μυθιστόρημα, από έναν συγγραφέα ενδεχομένως τρομαγμένο από τις επισημονικές, τεχνολογικές και πολιτικές εξελίξεις σε Αγγλία και Σοβιετική Ένωση, και σίγουρα διορατικό. Ο Χάξλεϊ προέβλεψε στο βιβλίο εξελίξεις της γενετικής, την κλωνοποίηση,  τη δύναμη των πολυεθνικών, τον καταναλωτισμό, τις ψυχοτρόπες ουσίες, τα ταξίδια στο διάστημα. Προφήτεψε τη στιγμή εκείνη που ο άνθρωπος θα είναι ευτυχισμένος όντας σκλάβος, και πως γι’ αυτό θα δουλεύουν από κοινού αυτό που λέμε σήμερα συστημικές δυνάμεις, και σίγουρα θα περιλάβουν σχολεία, κυβερνήσεις, τηλεοράσεις. Ενώ ο Όργουελ λίγα χρόνια μετά φτιάχνει τη δυστοπία του βασισμένη στο φόβο και τον καταναγκασμό,ο Χάξλεi έχει βασίσει τη δική του (δική μας δυστυχώς) στην επιλογή: επιλέξαμε τη σταθερότητα από την ελευθερία, επιλέξαμε το ναρκωτικούλι μας από το να διαβάζουμε Σαίξπηρ και να νιώθουμε την Τέχνη.   

“Δεν υπήρξαμε πολύ κακοί” λέει ο Μπράντμπερι στον Εικονογραφημένο άνθρωπο, στον απολογισμό που κάνει την τελευταία νύχτα του κόσμου. “Όχι, αλλά ούτε και ιδιαίτερα καλοί. Υποθέτω ότι αυτό είναι το πρόβλημα. Δεν θα μπορούσε να συμβεί κάτι άλλο, με τον τρόπο που ζούσαμε.”

Ο αναρχικός των δύο κόσμων, Ούρσουλα Λε Γκεν (1974)

Εδώ συνομιλούν ο κάτοικος του αναρχικού πλανήτη Ανάρες και ο κάτοικος της Γης:
– (Α) Αν μπορείτε να με στείλετε πίσω, νομίζω ότι θα νιώσω καλύτερα. Οι νεκροί αναρχικοί γίνονται μάρτυρες, ξέρετε, και συνεχίζουν να ζουν για αιώνες. Όσοι όμως φεύγουν, ξεχνιούνται.
– (Γ) Νόμιζα ότι ήξερα τι σημαίνει ρεαλισμός.
– (Α) Πώς θα μπορούσατε να ξέρετε, αφού δεν ξέρετε τι είναι η ελπίδα;
– (Γ) Μην μας κρίνετε τόσο σκληρά… Τα χρονικά του Άρη
– (Α) Δεν σας κρίνω καθόλου. Σας ζητώ βοήθεια, παρόλο που δεν έχω τίποτα να σας δώσω για αντάλλαγμα.
– (Γ) Τίποτα; Θεωρείτε την επιστημονική σας θεωρία τίποτα;
– (Α) Βάλτε τη στην πλάστιγγα μαζί με την ελευθερία ενός μόνο ανθρώπινου πνεύματος. Ποια θα είναι βαρύτερη; Μπορείτε να μου πείτε;

Τι να πει κανείς; Ένα αριστούργημα φαντασίας, πολιτικού στοχασμού, πρωτότυπων ιδεών.

Ο Τζακ Μπάρον και η αιωνιότητα, Νόρμαν Σπίναρντ (1969)

Πολυσυζητημένο κι «αιρετικό» αυτό το μυθιστόρημα έφτασε να συζητηθεί στο Βρετανικό Κοινοβούλιο για την τολμηρή, σκληρή κριτική του για το παιχνίδι εξουσίας των πολιτικών και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Φοβερά ενδιαφέρον. 

“Μα ποια είναι αυτή η ιερή πλειονότητα που δεν κάνει ποτέ λάθος, ούτε για μια ασήμαντη, ελάχιστη στιγμή, από ποιους αποτελείται; Και τι πιστεύουν και πώς έφτασαν να το πιστεύουν και θ’ αλλάξουν ποτέ και πώς διάβολο βρέθηκα παγιδευμένος σε αυτή την καταραμένη πλειονότητα; Δεν νιώθω καθόλου άνετα, είναι σαν κλειστοφοβία ή αγοραφοβία. Ίσως όμως είναι κοινή λογική. Γιατί σίγουρα μπορεί ένας άνθρωπος να έχει δίκιο, ενώ όλος ο υπόλοιπος κόσμος πιστεύει το αντίθετο.” Ο Ρέι Μπράντμπερι προβληματίζεται στον πλανήτη Άρη. 

Ανταποκρίσεις από άλλες πτήσεις, Ούρσουλα Λε Γκεν (2002)

Στο Άνσαρακ οι άνθρωποι μεταναστεύουν όπως ακριβώς οι ψαραετοί, στο Φριν τα όνειρα μοιράζονται τηλεπαθητικά και το ασυνείδητο γίνεται συλλογικό, στο Χεγκν είναι όλοι γαλαζοαίματοι οπότε η μοναδική οικογένεια κοινών θνητών είναι η πιο σπουδαία, στο Γκάι κάποιοι άνθρωποι βγάζουν φτερά αλλά το θεωρούν δυστυχία. Ένας απ’ αυτούς τους φτερωτούς ανθρώπους εκμυστηρεύεται στην αστρική ταξιδιώτισσα πως απλώς συμπεριφέρεται σαν να μην έχει φτερά, τα ισιώνει και τα δένει με μια ζώνη, τα κρύβει κι από τον ίδιο του τον εαυτό, και βέβαια δεν έχει πετάξει ποτέ του, ούτε πρόκειται να το επιχειρήσει. Ονειρεύεστε ποτέ ότι πετάτε; τον ρώτησε η Σίτα Ντούλιπ πριν φύγει. Εκείνος κοίταξε μακριά, έξω από το παράθυρο. Όλοι δεν το ονειρευόμαστε; είπε.

Σολάρις, Στάνισλαβ Λεμ (1961)

“Ντροπή λένε το συναίσθημα που μπορεί να σώσει το ανθρώπινο είδος”, λέει ο Στάνισλαβ Λεμ στο Solaris, τον πλανήτη με τους δυό ήλιους και τις δυό βαρύτητες. Καταπληκτικό βιβλίο, μια ερωτική και φιλοσοφική επιστημονική φαντασία να την πιεις στο ποτήρι. Δικαίως ο Ταρκόφσκι το έκανε (υπέροχη) ταινία, όμως εμένα μου αρέσει να μην σκέφτομαι ταινία και βιβλίο σαν σύνολο, μήπως και αδικήσω κάτι απ’ τα δύο. 

“Μερικές φορές σκέφτομαι ότι είμαστε μόνοι μας στο σύμπαν και άλλες ότι δεν είμαστε. Σε κάθε περίπτωση, η ιδέα είναι συγκλονιστική”. 

Άρθουρ Κλαρκ

Φρανκενστάιν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας, Μαίρη Σέλεϊ (1818)

Πολλοί λένε πως ο Φρανκενστάιν  της Μαίρη Σέλεϊ είναι το πρώτο βιβλίο πραγματικής επιστημονικής φαντασίας, τουλάχιστον στην αγγλόφωνη λογοτεχνία. Ίσως ναι. Πάντως είναι γεγονός πως καθόρισε το είδος. Στο βιβλίο της η, πρωτοποριακή από όπου κι αν κοιτάξεις τη ζωή και το έργο της, Μαίρη Σέλει, αντί να βασιστεί σε φαντάσματα, δαίμονες ή μαγεία (όπως επέβαλε η εποχή της), δημιούργησε το τέρας της βάσει σύγχρονων επιστημονικών μεθόδων, όπως ήταν ο ηλεκτρισμός και η ανατομία, εξερευνώντας ταυτόχρονα τις συνέπειες της ανθρώπινης φιλοδοξίας και άλλα πολλά. Μοναδικό. 

Οι επικυρίαρχοι, Άρθουρ Κλαρκ (1950)

Μάλλον ένα από τα καλύτερα έργα του Κλαρκ, το βιβλίο ασχολείται με την αιφνίδια άφιξη μιας μυστηριώδους εξωγήινης φυλής, των “Επικυρίαρχων”, οι οποίοι φέρνουν ειρήνη και ευημερία στη Γη, καθοδηγώντας την ανθρωπότητα σε έναν εξελικτικό μετασχηματισμό. Και τι αγωνία!

Η ανωμαλία, Ερβέ Λε Τελιέ (2020)

Για ένα σαββατοκύριακο δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου! Η Ανωμαλία είναι ένα γεγονός που συμβαίνει λίγο πιο μπροστά στον χρόνο,  κατά τη διάρκεια μιας πτήσης Παρίσι – Νέα Υόρκη. Το βιβλίο είναι λίγο θρίλερ, λίγο ψυχολογικό, λίγο επιστημονική φαντασία, όπως ταιριάζει να γράφει ένας μαθηματικός της παρέας του Ουλίπο, εδώ που τα λέμε. 

“Όχι, δεν έχουμε κυβέρνηση, δεν έχουμε νόμους. Σύμφωνοι. Από πού πηγάζει λοιπόν η εξουσία; Όχι από μια αρχή, αυτό δεν υπάρχει. Ούτε από κάποια διάνοια. Πηγάζει από την έμφυτη δειλία του ανθρώπινου μυαλού. Πηγάζει από την κοινή γνώμη! Αυτή είναι η εξουσιαστική δομή που καταπνίγει τον ατομικό στοχασμό. Λέγαμε πως η αλληλεγγύη είναι η μόνη μας ελπίδα σε αυτό τον πλανήτη. Όμως προδώσαμε αυτή την ελπίδα. Αφήσαμε τη συνεργασία μας να μετατραπεί σε ανυπακοή. Εκεί κυβερναει μια μειοψηφία. Εδώ κυβερνάει μια πλειοψηφία. Αλλά είναι κυβέρνηση! Η κοινωνική συνείδηση δεν είναι πια κάτι ζωντανό, είναι μια μηχανή, ένας μηχανισμός εξουσίας!.” – Η Ούρσουλα Λε Γκεν από τον αναρχικό πλανήτη Ανάρες. 

Καβαλάρηδες από το πουθενά, Αλεξάντερ & Σεργέκι Αμπράμοφ (1968)

Κανείς δεν φανταζόταν ότι οι ρόδινοι σχηματισμοί που εμφανίζονται στον ουρανό της Ανταρκτικής θα μπορούσε να είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από σύννεφα. Παράξενα και ασυνήθιστα, αλλά πάντως σύννεφα. Το ίδιο πιστεύουν και τα μέλη της Σοβιετικής αποστολής που αναλαμβάνουν να ερευνήσουν το φαινόμενο. Όταν όμως συνέρχονται ύστερα από ένα ατύχημα στην παγωμένη ερημιά, ο κόσμος που αντικρίζουν δεν είναι πια ο ίδιος. Η φύση μοιάζει να μην υπακούει στους νόμους της και όσο πληθαίνουν τα παράξενα φαινόμενα πληθαίνουν και τα ερωτήματα. Η ανθρωπότητα βρίσκεται για πρώτη φορά αντιμέτωπη όχι μόνο με τα μυστήρια του σύμπαντος αλλά και με τις ίδιες της τις προκαταλήψεις. (Από το Οπισθόφυλλο)

Το Παρίσι στον 20ο αιώνα, Ιούλιος Βερν (1863)
Το Παρίσι του εικοστού αιώνα, κατά τον κύριο Βερν, είναι μια πολύβουη πόλη που ασφυκτιά από τ’ αυτοκίνητα που μάλιστα, περιέργως, δεν κινούνται με άλογα αλλά με καύσιμο. Υπάρχει διαρκής κυκλοφοριακή συμφόρηση και τα μέσα μαζικής μεταφοράς έχουν τη δυνατότητα μετακίνησης μέχρι και χίλιων επιβατών ανά δέκα λεπτά. Οι κατάδικοι πλέον δεν αποκεφαλίζονται, αλλά θανατώνονται σε ηλεκτρική καρέκλα (η οποία εφευρέθηκε στην πραγματική ζωή μετά από είκοσι χρόνια περίπου), ενώ με την φωτοτηλεγραφία (το σημερινό φαξ, που βεβαίως τότε δεν υπήρχε!) υπάρχει η δυνατότητα άμεσης αποστολής γραπτών μηνυμάτων σε απόσταση μέχρι 19 χιλιάδες χιλιόμετρα. Η κοινωνία του εικοστού αιώνα – λέει ο Βερν – διευθύνεται από αμαθείς και γραφειοκράτες που ποδοπατούν τον πολιτισμό στο ξέφρενο κυνήγι χρημάτων και εξουσίας. Για παράδειγμα, έχουν εγκαταστήσει Θεατρική Αποθήκη απ’ όπου αγοράζεις έτοιμα θεατρικά έργα, τα οποία μπορεί να μην είναι κι αριστουργήματα αλλά ψυχαγωγούν τα πλήθη χωρίς να διεγείρουν κανένα πάθος, λέει. Αγαπημένο δικό μου κεφάλαιο είναι αυτό για τη Μουσική. Πλέον, λέει, γράφονται μουσικά κομμάτια με τίτλους όπως “Μεγάλη φαντασία για την πήξη του ανθρακικού οξέος”, και δεν υπάρχει μελωδία. Την κατάργησε αυτός ο Βάγκνερ, φωνάζει ο Βερν θυμωμένος στ’ αλήθεια με τον Βάγκνερ. Εν είδει φυσικής τιμωρίας για όλα αυτά, προκειμένου η μουσική να καταβροχθίζεται, το ανθρώπινο είδος έχει πλέον τεράστια αυτιά, αληθινά τεράστια. Προτροπή δική μου αντί επιλόγου: όταν βρισκόμαστε κοντά σε καθρέφτη, ας ελέγχουμε τ’ αυτιά μας. Καλού κακού.

————————————————-

Σημείωση: Ήθελα να προσθέσω και μερικά βιβλία ακόμη, όπως Ο Υφαντόκοσμος και το 2084, αλλά ο τίτλος του άρθρου μού φώναζε θυμωμένα πως δεν είναι αμιγής επιστημονική φαντασία. Μακριά από μας η καθαρότητα βεβαίως, αλλά, καθώς δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι τι φιλίες μπορεί να κάνει ένας τίτλος με προχωρημένους εξωγήινους, τεχνητές νοημοσύνες, και άλλα τέτοια, ας υπακούσουμε.

Η κεντρική εικόνα είναι προφανώς από την ταινία Ε.Τ Ο εξωγήινος, του Στίβεν Σπίλμπεργκ.