(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Είναι φιλήσυχες. Ειρηνικές. Παράξενες. Εντυπωσιακές. Και σίγουρα ανθεκτικές στο χρόνο και στις ταλαιπωρίες. Ο λόγος για τις χελώνες βεβαίως, συγκεκριμένα σήμερα πάμε να γνωρίσουμε τις χελώνες της Βραζιλίας. Οι βραζιλιάνες θαλάσσιες χελώνες είναι πέντε ειδών, έχουν δηλαδή εκεί πέντε από τα εφτά όλα κι όλα είδη που υπάρχουν στη γη:
Η Πράσινη θαλάσσια χελώνα σπάνια εμφανίζεται στην ανοιχτή θάλασσα, προτιμά τα παράκτια νερά. Ζυγίζει κατά μέσο όρο 160 κιλά και το καβούκι της έχει μήκος λίγο πάνω από ένα μέτρο. Το κεφάλι της είναι μικρό και έχει οδοντωτή γνάθο, που διευκολύνει τη σίτιση. Κάνει τις φωλιές της κυρίως σε ωκεάνια νησιά: νησί Τριντάδε, Ατόλ ντας Ρόκας, Φερνάντο ντε Νορόνια.
Η Δερματοχελώνα είναι η μεγαλύτερη από όλα τα είδη θαλάσσιων χελωνών. Το μέσο βάρος της είναι 400 κιλά (!!) και το μήκος του κελύφους της φτάνει το ενάμιση μέτρο. Απαντάται σε όλους τους τροπικούς και εύκρατους ωκεανούς του κόσμου, καθώς προτιμά να ζει στην ωκεάνια περιοχή, μακριά από την ακτή. Είναι άκρως μεταναστευτικό είδος και μπορεί να τρέφεται σε μια ήπειρο και να φτιάχνει τις φωλιές της σε μια άλλη. Στη Βραζιλία τη βρίσκουμε στη βόρεια ακτή της πολιτείας Εσπίριτο Σάντο.
Η Χελώνα Καρέτα-Καρέτα είναι και δική μας συγκάτοικος. Στη Βραζιλία είναι το πιο συνηθισμένο είδος, με μεγαλύτερη συγκέντρωση φωλιών στο βόρειο τμήμα της πολιτείας Bahia. Η ενήλικη καρέτα ζυγίζει περίπου 140 κιλά και το μήκος του καβουκιού της φτάνει το ένα μέτρο. Η καρέτα είναι σαρκοφάγα, με αγαπημένες τροφές τα καβούρια, τα μύδια και τις αχιβάδες, και έχει εξαιρετικά δυνατό σαγόνι.
Η Χελώνα Hawksbill είναι η πιο τροπική από όλες τις θαλάσσιες χελώνες και ζει στον Ατλαντικό, τον Ινδικό και τον Ειρηνικό ωκεανό, κατά προτίμηση κοντά σε κοραλλιογενείς υφάλους και ρηχά παράκτια νερά. Ζυγίζει περίπου 85 κιλά. Το στενό κεφάλι και το ράμφος της τής επιτρέπουν να αναζητά τροφή σε σχισμές υφάλων και τρέφεται με σφουγγάρια, ανεμώνες, καλαμάρια και γαρίδες. Το όνομά της σημαίνει «φτιαγμένη από χτένα», μάλλον γιατί κάποτε το καβούκι αυτών των χελωνών χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή χτενών, όπως και κοσμημάτων ή σκελετών γυαλιών.
Τέλος, η Χελώνα Όλιβ Ρίντλεϊ είναι μια από τις μικρότερες θαλάσσιες χελώνες στον κόσμο. Το μέγιστο μήκος του κελύφους της είναι 83 εκατοστά και το μέγιστο καταγεγραμμένο βάρος της είναι 60 κιλά. Ονομάστηκε έτσι από το χρώμα ελιάς του κελύφους της. Είναι σαρκοφάγο με προτίμηση σε ψάρια, μαλάκια, καρκινοειδή, βρυόζωα και μέδουσες. Σε μέρη όπου υπάρχουν πολλές γαρίδες, υπάρχουν και πολλές χελώνες ελιάς.
Όπως παντού, έτσι και στη Βραζιλία οι θαλάσσιες χελώνες είναι απειλούμενο είδος. Οι πληθυσμοί τους μειώνονται λόγω της καταστροφής των αυγών τους στις παραλίες ωοτοκίας, της συνεύρεσης τους με ψαράδες και δίχτυα, αλλά και λόγω της τεράστιας ρύπανσης των θαλασσών. Εκτός από τα σκουπίδια που γεμίζουν τους ωκεανούς, παραμονεύουν κίνδυνοι όπως αυτός του 2019 όταν εντοπίστηκαν ίχνη πετρελαιοκηλίδας σε εκατοντάδες παραλίες της Βραζιλίας – μια πετρελαιοκηλίδα που, μεταξύ άλλων, σκότωνε χελώνες.
Τη δεκαετία του 1970 λοιπόν γεννήθηκε η Ταμάρ, μια παρέα αρχικά, οργάνωση αργότερα, που το ’βαλε σκοπό να προστατέψει όσο γίνεται τη θαλάσσια χελώνα. Οι πρώτοι εταίροι της Ταμάρ ήταν ψαράδες, οι οικογένειές τους και οι παράκτιες κοινότητες. Με τις προσπάθειες εκείνων των ανθρώπων και των επόμενων, το Προτζέτο Ταμάρ έχει καταφέρει να προστατεύει σήμερα περίπου 1.100 χιλιόμετρα παραλιών της Βραζιλίας, μέσω 19 ερευνητικών σταθμών. Ο αριθμός των αυγών αυξήθηκε από 11.000 αυγά ετησίως τη δεκαετία του 1980 σε 267.000 αυγά σήμερα. Εκτός από τη διαρκή παρακολούθηση και ενημέρωση, το Προτζέτο Ταμάρ υλοποιεί από το 2001 το πετυχημένο «Πρόγραμμα Αλληλεπίδρασης Θαλάσσιων Χελωνών και Αλιείας». 
Οι ψαράδες μαθαίνουν πώς να απελευθερώνουν τις χελώνες που έχουν παγιδευτεί σε δίχτυα ή πώς να επαναφέρουν στη ζωή μια χελώνα που έχει μπλεχτεί σε πετονιές ή σκουπίδια κάτω από το νερό. Επιπλέον, προκειμένου να περιορίσει το κυνήγι χελωνών, το Προτζέτο Ταμάρ υποστηρίζει τους ντόπιους στην ανάπτυξη νέων πηγών εισοδήματος, όπως η εκτροφή στρειδιών. Όποιος σκοπεύει να ταξιδέψει στη Βραζιλία, ας περιλάβει στο πρόγραμμά του και μια βόλτα στα Κέντρα Επισκεπτών της Ταμάρ, για να μάθει πράγματα, να ενισχύσει, και, γιατί όχι;, να βοηθήσει λίγο. Όποιος δεν προβλέπεται να πάει στη Βραζιλία, μπορεί να επισκεφτεί το site της Tamar και να πάρει τις απαντήσεις που θέλει για ό,τι θέλει. Για παράδειγμα:
Πόσο μπορεί να ζήσει μια θαλάσσια χελώνα;
Ούτε οι ερευνητές από τη Βραζιλία ούτε οι ερευνητές άλλων χωρών έχουν την απόλυτη απάντηση. Είναι γνωστό ότι η θαλάσσια χελώνα είναι ένα ζώο με μακρύ κύκλο ζωής. Ανάλογα με το είδος, ενηλικιώνεται σε περίπου 30 χρόνια. Γι’ αυτό και οι μελετητές σε όλο τον κόσμο εκτιμούν ότι η θαλάσσια χελώνα μπορεί να φτάσει τα 100 χρόνια ζωής. Αλλά κανείς δεν είναι απόλυτα σίγουρος.
Πόση ώρα μπορούν να μείνουν οι χελώνες κάτω από το νερό;
Κατά μέσο όρο, μεταξύ 10 και 30 λεπτών. Όταν ανέβουν στην επιφάνεια, χρειάζονται λιγότερο από δύο έως τρία δευτερόλεπτα για να αναπνεύσουν. Τόσος είναι ο χρόνος που απαιτείται για την αποβολή του συσσωρευμένου CO2 κατά τη διάρκεια της κατάδυσης και την εισπνοή επαρκούς οξυγόνου. Αλλά αν θέλει, η χελώνα μπορεί να παραμείνει στην επιφάνεια περισσότερο χρόνο, για παράδειγμα να επιπλέει για να ζεσταθεί, να τραφεί, να προσανατολιστεί ή να κάνει το σεξ της.
Κοιμούνται οι χελώνες;
Ναι, η θαλάσσια χελώνα κοιμάται ή ξεκουράζεται. Συνήθως τη νύχτα, αλλά μπορεί να συμβεί και κατά τη διάρκεια της ημέρας. Κοιμάται είτε στον βυθό, προστατευμένη από τα βράχια, είτε επιπλέοντας στην επιφάνεια. Όταν βρίσκεται σε ωκεάνιες περιοχές, μάλλον προτιμά να ξεκουράζεται στην επιφάνεια του νερού.
Γιατί να προστατεύσουμε τις θαλάσσιες χελώνες;
Οι θαλάσσιες χελώνες αντιπροσωπεύουν τη συνέχεια της ζωής για πάνω από 100 εκατομμύρια χρόνια. Παρά τις απειλές που δέχονται, αγωνίζονται για να επιβιώσουν και να συμβάλουν στη ζωή άλλων ειδών – συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου. Σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, οι θαλάσσιες χελώνες συνεισφέρουν ενέργεια και θρεπτικά συστατικά που είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση πολλών μορφών ζωής. Οι ίδιες εξαρτώνται από την επάρκεια ψαριών, καρκινοειδών, μαλακίων, σφουγγαριών και μεδουσών, καθώς και από την ύπαρξη μαγκρόβιων δασών, αμμόλοφων, θαλάσσιας χλόης, φυκιών, κοραλλιογενών υφάλων, νησίδων και γεωλογικών σχηματισμών. Η προστασία των θαλάσσιων χελωνών σημαίνει διατήρηση της θαλάσσιας ζωής, διασφαλίζοντας την επιβίωση του πλανήτη μας και της ανθρωπότητας.
Αν πάντως για τις θαλάσσιες χελώνες της Βραζιλίας υπάρχει έστω μία Ταμάρ και μία σχετική κινητοποίηση προστασίας τους, οι καημένες οι ποταμίσιες γιγάντιες χελώνες του Αμαζονίου περνούν τις δυσκολίες τους πιο μοναχικά. Αυτές οι χελώνες αποτελούν παραδοσιακή πηγή πρωτεΐνης για τις δασικές κοινότητες, πλέον όμως η κατανάλωσή τους και βεβαίως η λαθροθηρία είναι αχαλίνωτη, και φυσικά η επίπτωση της περιβαλλοντικής αλλαγής και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε αυτούς τους πληθυσμούς κάνει το μέλλον τους απολύτως αβέβαιο. Δεν είναι μόνο από καλοσύνη που φωνάζουν κάποιες κοινότητες και συλλογικότητες για την προστασία των χελωνών του Αμαζονίου. Οι χελώνες του ποταμού είναι υπεύθυνες για διάφορες οικολογικές διεργασίες, όπως η διασπορά των σπόρων και η κατανάλωση νεκρής ύλης, χαρακτηρίζονται μάλιστα «καθαριστές» των ποταμών.
———————————————————————-
Μεγάλωσα σε μια παραλία όπου ζούμε μαζί με τις χελώνες. Όχι βραζιλιάνες, ελληνικότατες καρέτα καρέτα, αν και προφανώς αυτό δεν έχει καμία λογική, ρωτήστε και τις ίδιες, δεν γνωρίζουν από εθνικότητες. Εκεί λοιπόν κάθε μέρα κάποια χελώνα θα βγει να γεννήσει ή θα λικνιστεί στην υδάτινη επιφάνεια του Ιονίου ή κάποια καρετάκια θα βγουν από τ’ αυγά τους και θα ξεκινήσουν το μεγαλειώδες ταξίδι τους μέχρι τη θάλασσα – είναι τόσο μικρά, τόσο εκτεθειμένα, και τόσο πεισματάρικα… Όσα φτάσουν στο νερό, θα έχουν καταφέρει μια τεράστια νίκη απέναντι σε ολόκληρα θεριά (ανθρώπους, θαλασσοπούλια, αδέσποτα ζώα, αλεπούδες, ξαπλώστρες, αποπροσανατολιστικά φώτα) και θα τη θυμούνται την παραλία μου (τους) για να ’ρθουν εδώ να γεννήσουν κάποτε τα δικά τους αυγά. Θαυμαστά πράγματα και επιτεύγματα! Ας συνεχίζουν οι άνθρωποι να προσποιούνται πως είναι αυτοί, μόνοι σπουδαίοι στον πλανήτη.
Πηγές
https://artsandculture.google.com/story/aAXhhf3OwaVMIA
https://brasil.wcs.org/en-us/wildlife/amazonian-turtles.aspx
http://www.tamar.org.br
https://www.aventuradobrasil.com/blog/protection-of-sea-turtles-in-brazil–projeto-tamar/
Δείτε
Σχετικές polaroid stories
