(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
Κοιτάζω αυτή τη φωτογραφία του Alex Webb, είναι στην Αϊτή το 1986. Ένα σχολείο. Ένα σχολείο μέσα σε ερείπια, στους λιγοστούς όρθιους τοίχους ζωγραφιές. Τα σκυθρωπά πρόσωπα των ενηλίκων δείχνουν κάτι για τη χώρα. Τα γελαστά πρόσωπα των παιδιών δείχνουν κάτι για τον άνθρωπο.
Επιτρέψτε μου κάτι: για μένα η Αϊτή, η φτωχότερη χώρα του δυτικού ημισφαιρίου, είναι η χώρα του Γκράχαμ Γκριν. Γιατί, διαβάζοντας κάποτε το αριστούργημά του Οι θεατρίνοι, άρχισα να ψάχνω και να καταλαβαίνω τι συμβαίνει εκεί πέρα, τι συνέβη όταν ο (δίκαιος σαν ιδέα αλλά προφανώς ελλιπής ή και καταστροφικός στην υλοποίησή του) αντιαποικιακός αγώνας έφερε στην εξουσία, μέσω ωραιοτάτων εκλογών, έναν από τους πιο αιμοσταγείς και παρανοϊκούς δικτάτορες του κόσμου, τον Φρανσουά «Παπά Ντοκ» Ντιβαλιέ, που όχι μόνο δεν άφησε ούτε αντικαθεστωτικό κουνούπι να πετάει, αλλά ίδρυσε την παραστρατιωτική ομάδα Τοντόν Μακούτ στα πρότυπα των SS, έκανε το Βουντού επίσημη θρησκεία της χώρας, έκανε συλλογή από κεφάλια, καρδιές και πνεύμονες των εκτελεσμένων εχθρών του, έφτασε τον αναλφαβητισμό στο 90%, και έκλεψε πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια από την αμερικάνικη βοήθεια – μια βοήθεια που έπεφτε πάνω στο πτώμα το οποίο όλοι, κι αυτοί που πρόσφεραν τη βοήθεια κι αυτοί που τη δέχονταν, φρόντιζαν να μην αναστηθεί, σε ένα μακάβριο παιχνίδι γεωπολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας.
Στους Θεατρίνους ο Γκράχαμ Γκριν μας μεταφέρει, με έναν απίστευτα τρομακτικό, υπόκωφο τρόπο, στον φόβο που προκαλεί ένα τέτοιο καθεστώς. Ο ήρωας του, ο ιδιοκτήτης ξενοδοχείου κύριος Μπράουν, προσπαθεί μα δεν μπορεί να κάνει τον ανήξερο. Eίναι ένας πολίτης του κόσμου: “Η προσωρινότητα ήταν το χρώμα της σάρκας μου. Ποτέ σε κανένα μέρος του κόσμου οι ρίζες μου δεν θα απλώνονταν αρκετά βαθιά για να μου φτιάξουν μια πατρίδα…”, λέει. Οι άλλοι θεατρίνοι είναι ο κ. Τζόουνς, ένας αινιγματικός μισθοφόρος, και οι Σμιθ, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που έφτασε από την Αφρική. Από τα ονόματα όλων καταλαβαίνεις πως δεν είναι τόσο σπάνιοι τύποι, εδώ όμως συνιστούν κάτι σαν θίασο. Σε έναν τόπο βυθισμένο στον αυταρχισμό και τη βία, αυτοί νομίζουν πως, συναλασσόμενοι με το καθεστώς, ο καθένας από τη δική του πλευρά, θα βγουν κερδισμένοι. Ή ζωντανοί.
Ο Γκράχαμ Γκριν αφήνει τους θεατρίνους του να ξεγυμνωθούν, δίνοντάς μας την αίσθηση πως από ένα σημείο και μετά έχουν ξεφύγει από τα χειρόγραφα του συγγραφέα και δημιουργού τους, και κινούνται αυτόνομα εντός της Ιστορίας με βάση τον αξιακό τους κώδικα, πιστεύοντας πως πηγαίνοντας με τους κανόνες θα διασωθούν. Όμως, ο Γκράχαμ Γκριν δεν μας αφήνει λεπτό να ξεχάσουμε την απλή συνθήκη πως τους κανόνες τους βάζουν άνθρωποι, ενδεχομένως άνθρωποι τέρατα σαν τον παπα Ντοκ, και άρα “Οι κανόνες υπάρχουν για να παραβιάζονται. Είναι ανθρώπινο, αλλά και καθήκον.” Έτσι λέει. Όμως, μέχρι και οι μικροί μαθητές ενός σχολείου το γνωρίζουν αυτό.
———————————————————————–
Σημείωση: Η φωτογραφία είναι μέρος ενός διάσημου φωτογραφικού project στην Αϊτή από τον φωτογράφο του Magnum Alex Webb, η οποία δημοσιεύτηκε αργότερα στο βιβλίο του Κάτω από έναν απρόθυμο ήλιο.
Σχετικές polaroid stories
Ο πρόεδρος, ένα ρατσιστικό σκάνδαλο, ένα βιβλίο κι ένα τραγούδι
