(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)
“Θυμάμαι καλά την ημέρα που ένας φίλος της μητέρας μου πήρε το αριστερό μου χέρι και το κοίταξε με τρόμο: Δεν είχα τη γραμμή της μοίρας. Δεν το σκέφτηκα για πολύ – πήρα ένα από τα ξυράφια του πατέρα μου και έκοψα τη δική μου γραμμή μοίρας, μακριά και βαθιά. Αμφιβάλλω αν αύξησα τη δόση τύχης μου, αλλά πάντα ήμουν ελεύθερος, και αυτό μου είναι αρκετό.”
Γεννήθηκε στις 10 Ιουλίου 1887 στη Βαλέτα της Μάλτας. Ο πατέρας του ήταν Άγγλος ναύτης, με καταγωγή από την Κορνουάλη, ένα μέρος γεμάτο νεράιδες και μάγους. Η μητέρα του ήταν μια όμορφη τσιγγάνα από τη Σεβίλη, γνωστή ως Το Κορίτσι του Γιβραλτάρ και μούσα του γάλλου νεοκλασικού ζωγράφου Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ. Ο ίδιος σπούδασε στο εβραϊκό σχολείο της Βαλέτας και μετά στην Κόρδοβα με τον ραβίνο Έζρα Τολεντάνο, που τον μύησε στην Τορά και σε διάφορες μυστικιστικές ιστορίες… Είναι ο Κόρτο Μαλτέζε, ο διάσημος, όμορφος, μοναχικός και ελεύθερος ταξιδιώτης με τον έξυπνο κυνισμό και την καλή καρδιά!
Το αγαπημένο βιβλίο του Κόρτο είναι η Ουτοπία του Τόμας Μορ, αλλά δεν το τελειώνει ποτέ. Όπως της πρέπει της Ουτοπίας, να μη στέκεται, να μην ολοκληρώνεται, να μην τελειώνει ποτέ.
“Δεν είμαι ήρωας. Μου αρέσει να ταξιδεύω και δεν με νοιάζουν οι κανόνες, αλλά σέβομαι μόνο έναν: δεν προδίδω ποτέ τους φίλους μου. Έχω ψάξει για τόσους πολλούς θησαυρούς και δεν έχω βρει ποτέ ούτε έναν, αλλά θα συνεχίσω να ψάχνω, μπορείτε να βασιστείτε σε αυτό.”
Στις αρχές του 1904 στη Βαλέτα, ο Κόρτο επιβιβάζεται ως ναύτης στο Golden Vanity· έτσι ξεκινά τα ταξίδια του. Από τότε
- βρέθηκε στον ρωσο-ιαπωνικό πόλεμο το 1905 όπου έγινε φίλος καρδιακός με τον πολεμικό ανταποκριτή Τζακ Λόντον,
- στην Αργεντινή συνάντησε τον θεατρικό συγγραφέα Ευγένιο Ο’Νιλ και στην Τεργέστη τον Τζέιμς Τζόις,
- στη μάχη του Καπορέττο, στις 24 Οκτωβρίου 1917, συνάντησε τον εθελοντή οδηγό ασθενοφόρου Έρνεστ Χέμινγουεϊ,
- στην Ελβετία μίλησε με τον Χέρμαν Έσσε και τον Καρλ Γιουνγκ και λίγο μετά γνώρισε τη ζωγράφο Ταμάρα ντε Λεμπίκα
- το 1928 βρέθηκε στη Χαράρ (την αιθιοπική πόλη όπου έζησε ο Ρεμπώ)
“Ναι, είμαστε τρελοί, αλλά ο κόσμος είναι ωραίος ακριβώς επειδή έχει ποικιλία μέσα του.”
και γύρισε όλο τον κόσμο ψάχνοντας θησαυρούς και χαμένους πολιτισμούς, κάνοντας ανασκαφές, σώζοντας ανθρώπους, συμμετέχοντας σε εξεγέρσεις και πολέμους, Λατινική Αμερική, Παταγονία, στην Καραϊβική, Αλάσκα, Σιβηρία, Ευρώπη, Ινδία, Κίνα, Σιγκαπούρη, Ειρηνικό ωκεανό, χειμερινό ηλιοστάσιο στο Στόουνχετζ, Αιθιοπία, Ρόδο, Κασπία θάλασσα, Αφγανιστάν, Νέα Ορλεάνη, στο εβραϊκό γκέτο της Βενετίας βρήκε έναν χάρτη που θα τον οδηγούσε στο χαμένο θησαυρό του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στις εκβολές του Αμαζονίου εντάχθηκε σε μια ομάδα μαύρων μπαντολέρος, στο Μπουένος Άιρες έσωσε μια νεαρή πόρνη, και πάλι ο κόσμος από την αρχή,
ώσπου το 1936 έμαθε πως ξεκίνησε η ισπανική επανάσταση και κατατάχτηκε στις Διεθνείς Ταξιαρχίες, πολεμώντας στο πλευρό του Τζον Κόρνφορντ (γιο της Αγγλίδας ποιήτριας Φράνσις Κροφτ Κόρνφορντ, εγγονής του Δαρβίνου). Και τότε χάσαμε για πάντα τα ίχνη του Κόρτο Μαλτέζε.
“Ο Κόρτο δεν μπορεί να πεθάνει. Μπορεί να εξαφανιστεί, αλλά δεν είναι το ίδιο.”
Ο Κόρτο Μαλτέζε είναι ένας λογοτεχνικός χαρακτήρας από τους καλύτερους του ευρωπαϊκού graphic novel, που τελικά έγινε ένας θρύλος του 20ού αιώνα, σαν πραγματικός. Είναι ένας ταξιδιώτης, ένας ναυτικός που συνδυάζει τη μεσογειακή εμφάνιση με την αγγλοσαξονική κουλτούρα και ταυτόχρονα τον αποκρυφισμό, ένας αντιήρωας που προτιμά την ελευθερία και τη φαντασία από τον πλούτο, ένας Οδυσσέας που μας ταξιδεύει στα πιο συναρπαστικά μέρη του κόσμου. Τα ταξίδια του δεν είναι απλές γεωγραφικές μετακινήσεις, αλλά μυητικές διαδικασίες: ο Κόρτο δεν ψάχνει ποτέ απλά για χρυσάφι, αλλά για τη γνώση, την αυτογνωσία και την αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα. Κινείται τόσο άνετα μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, έχει συναντήσει στα ταξίδια του τόσα ιστορικά πρόσωπα, έχει ανακατέψει τόσο συχνά τα αληθινά γεγονότα με τη μυθοπλασία, που μερικές φορές ξεχνάμε ότι ο Κόρτο δημιουργήθηκε το 1967 από τον σπουδαίο εικονογράφο Ούγκο Πρατ.
“Ένα αγόρι που αναζητά μια βυθισμένη ήπειρο… το πεπρωμένο βάζει συνεχώς στο δρόμο μου ανθρώπους πρόθυμους να κάνουν τα πάντα για να βρουν κάτι.”
Ο Ούγκο γενήθηκε το 1927 στη Βενετία, σε οικογένεια με διάφορες ρίζες, αγγλοκαθολική, εβραϊκή σεφαραδίτικη, τούρκικη. Ο σεφαραδίτης παππούς τον έκανε ν’ αγαπήσει την ποίηση και η τουρκάλα γιαγιά τον κινηματογράφο και τη ζωγραφική. Μια θεία τον πήγε στο «Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκ» του Βάγκνερ, ανοίγοντάς του έτσι τον κόσμο των γερμανικών θεών, ενώ ταυτόχρονα του μιλούσε για τους εβραϊκούς μύθους και την Καμπάλα. Η μαμά του τού έμαθε τα Ταρώ, ενώ κάποιος άλλος του έμαθε τον Στήβενσον, τον Σαίξπηρ, το Μέλβιλ και τον Έρμαν Έσσε. Και μαζί Μπάιρον, Ρεμπώ, Σαιντ-Εξυπερύ, και την Οδύσσεια του Ομήρου. Όλα αυτά τον διαμόρφωναν, τον ίδιο καιρό που ο πατέρας του ήταν αξιωματικός του ιταλικού φασιστικού στρατού στη σημερινή Αιθιοπία…
“Και παρόλα αυτά μια απάντηση μπορεί να τα εξηγήσει όλα και μετά θα κάνεις εκατό ακόμα ερωτήσεις και θα υπάρξουν εκατό ακόμα απαντήσεις… Τότε θα δεις πως το απόλυτο δεν υπάρχει, ούτε με τη μία έννοια ούτε με την άλλη. Πως καθετί είναι πιθανό!”
Ο Ούγκο Πρατ, όπως κι ο Κόρτο Μαλτέζε, ταξιδεύει. Στα 22 του φεύγει για την Αργεντινή, τριγυρνάει σε Παταγονία, Χιλή, Καραϊβική, Γουατεμάλα, Βραζιλία, γνωρίζει τον Ντίζι Γκιλέσπι και τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες, μαζεύει εμπειρίες, επιστρέφει στην Ιταλία, μετακομίζει στο Παρίσι, ταξιδεύει από την Αφρική στον Καναδά, από τη Σαμόα στο Νησί του Πάσχα, και φτιάχνει τον Κόρτο Μαλτέζε, τον φιλοσοφημένο, μοναχικό κι ελεύθερο τυχοδιώκτη με το σκουλαρίκι στ’ αφτί και το τσιγάρο στο στόμα, που έγινε η αιτία να χαρακτηριστούν τα κόμικς “ένατη τέχνη”… Ο Ούγκο γνωρίζει την απόλυτη επιτυχία, και τελικά επιλέγει για την τελευταία δεκαετία του την Ελβετία, όπου πεθαίνει το 1995, στο σπίτι του με τα 35.000 βιβλία… Βιβλία λογοτεχνικά αλλά και σπάνια ιστορικά δοκίμια, γεωγραφικοί άτλαντες, ταξιδιωτικά περιοδικά του 19ου αιώνα, βιβλία ανθρωπολογίας, μυθολογίας, στρατιωτικής ιστορίας, αλλά και χιλιάδες κόμικς. Κάθε δωμάτιο του σπιτιού ήταν αφιερωμένο σε μια γεωγραφική περιοχή ή θεματολογία, δωμάτιο Ασίας, δωμάτιο για τον Ειρηνικό, ένα για τη ναυτική ιστορία, και ο ίδιος ο Πρατ είχε εξομολογηθεί στον βιογράφο του, Ντομινίκ Πετιφό, ότι συχνά ένα μυστήριο ή μια λεπτομέρεια που διάβαζε σε κάποιο από τα βιβλία ήταν η αφορμή για να πάρει μια βαλίτσα, να ταξιδέψει σε εκείνο το μέρος του κόσμου και να ψάξει για περισσότερα στοιχεία…
“Για μένα, τα ταξίδια ήταν η ευκαιρία να πάω σε μέρη που υπήρχαν ήδη στη φαντασία μου.”
Φήμες λένε πως ο Πρατ δεν πέθανε και δεν θα πεθάνει ποτέ. Τουλάχιστον όχι όσο συνεχίζει να τροφοδοτεί όνειρα και ιστορίες, λέω. Στην επίσημη ιστοσελίδα του Κόρτο διαβάζω πως “Το μόνο που χρειάζεται να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε τις ακουαρέλες του Ούγκο Πρατ, που εκτίθενται στα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου, ή να διαβάσουμε μια από τις προηγούμενες ιστορίες του για να κατανοήσουμε τις μεταγενέστερες. Αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στις έντονες μαύρες πινελιές με σινική μελάνη για να νιώσουμε την ποίηση ή να συνεχίσουμε να ταξιδεύουμε ακολουθώντας μια από τις απίθανες διαδρομές του Κόρτο. Ο ίδιος ο Ούγκο Πρατ μπορεί να μην βρίσκεται σε κανένα από αυτά τα νησιά, αλλά θα υπάρχει λίγος από τον θησαυρό που σκόρπιζε εδώ κι εκεί ανάμεσα στα σκίτσα του, ανάμεσα στα όνειρα και τα σύννεφα”…
“Έχω 13 τρόπους να διηγηθώ τη ζωή μου και δεν ξέρω αν υπάρχει μία απ’ αυτές που να είναι αληθινή, ούτε εάν κάποια είναι πιο αληθινή από την άλλη. Ο Πεσσόα έλεγε ότι έχουμε δυό ζωές, αυτή που θεωρούμε πραγματική και αυτή που ονειρευόμαστε.”
Κάθε κόμικς του Κόρτο Μαλτέζε είναι μια φυγή σε έναν κόσμο ουτοπικό, μια αναζήτηση της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης… Με 32 χρόνια περιπλάνησης σε περισσότερες από 35 τοποθεσίες σε όλες τις ηπείρους, φιλίες με τόσο ενδιαφέροντες αληθινούς και μη χαρακτήρες, και παρουσία στα σημαντικότερα γεωπολιτικά γεγονότα, αλλά και σε μυθικά μέρη, τη χαμένη ήπειρο του Μου, την Ατλαντίδα, ακόμα και τον κόσμο του Σαίξπηρ, συναντώντας τον Μέρλιν, τον Όμπερον και τη Μοργκάνα. Ένας αντι-ήρωας ο οποίος, αν και προσπαθεί να παραμένει ουδέτερος στις παγκόσμιες συγκρούσεις, πάντα καταλήγει να προστατεύει τους αδύναμους και τους καταπιεσμένους – με φίλους που διαβάζουν, συζητούν για φιλοσοφία και ποίηση, μαθαίνουν από τους αυτόχθονες πληθυσμούς. Όλο αυτό, δημιούργημα ενός πραγματικού καλλιτέχνη που συνδύασε την ποίηση με την περιπέτεια και με ένα ονειρεμένο σκίτσο, αληθινή ένατη τέχνη.
Ανταμοιβή τους, αυτή η φρασούλα του Ουμπέρτο Έκο:
“Όταν θέλω να χαλαρώσω, διαβάζω ένα δοκίμιο του Ένγκελς. Όταν θέλω να σκεφτώ κάτι σοβαρό, διαβάζω Κόρτο Μαλτέζε.”
Πηγές
- Η σειρά κόμικς Κόρτο Μαλτέζε από τον Μικρό Ήρωα
- https://cortomaltese.com/en/hugo-pratt/
- https://www.ilcircolo.org.uk/when-reality-and-imagination-meet-corto-maltese/
- https://www.andro.gr/empneusi/corto-maltese
- Άρθρο “ο μύθος” του Λευτέρη Ταρλαντέζου εντός του κόμικ “Το μυστικό του Τριστάν Μπαντάμ”
Σχετικές polaroid stories
Η τέχνη του να μην κυβερνιέσαι: οδοιπορικό στα βουνά της ΝΑ Ασίας
