(της Γεωργίας Κανελλοπούλου)

Το βιβλίο της Πίπης με το κίτρινο εξώφυλλο, όπου ένα κορίτσι με τεντωμένα κόκκινα κοτσίδια, τεράστια παπούτσια και ξεχαρβαλωμένες, αταίριαστες κάλτσες, σηκώνει ένα άλογο, το έφερε η κυρία Μαρίκα δώρο στην αδερφή μου, όταν εγώ ήμουν εφτά ή οχτώ χρονών. Από τότε το έχω διαβάσει καμιά τριανταριά φορές, εκ των οποίων οι είκοσι ήταν εκείνο τον πρώτο καιρό, με αποτέλεσμα να μάθω απ’ έξω και κόμματα και τελείες και δασείες και περισπωμένες. 

Η Πίπη, σε αυτό το πρώτο βιβλίο και στα επόμενα, που αγοράστηκαν και διαβάστηκαν όλα βεβαίως, μού αύξησε τη βεβαιότητα ότι μπορώ να κάνω τα πάντα, και να αντιμετωπίσω τα πάντα. Παρότι δεν είχα νιώσει ποτέ καμιά αίσθηση αδυναμίας επειδή ήμουν κορίτσι, η Πίπη έκανε την αντιμετώπιση των άλλων απέναντι στα κορίτσια να φαίνεται ακόμα πιο άστοχη. Επαναπροσδιόριζε ακόμα και τις έννοιες της οικογένειας, της εκπαίδευσης, της μόδας, της ασφάλειας, της καλοσύνης. Οι διάλογοι της ηρωίδας με την αστυνομία, αλλά και με τις κυρίες των φιλόπτωχων ταμείων, είναι μνημειώδεις. Η Πίπη με τις φακίδες της ήταν, χωρίς καμία αμφιβολία, πρωτοποριακή. Κι εμείς ζηλεύαμε που δεν είμαστε κοκκινομάλλες και φακιδομύτες – νομίζω πως ζηλεύω ακόμα λίγο. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 παίχτηκε και η σειρά της Πίπης στην τηλεόραση, και βέβαια δεν χάναμε επεισόδιο, κι ας κάναμε τότε τις προχωρημένες έφηβες που γράφουν στίχους του Τζιμ Μόρισον στη σχολική τσάντα και στο βιβλίο της φυσικής. Τι να λέμε, η Πίπη ήταν λατρεία. 

Η ταινία “Becoming Astrid” είναι μια λιτή βιογραφία της  Άστριντ Λίνγκρεντ, της συγγραφέα της Πίπης, που αξίζει να δει κάποιος για να θαυμάσει αυτή τη γυναίκα, η οποία έζησε σχεδόν εκατό χρόνια προσπαθώντας να μην κάνει καμία, αλλά καμία, έκπτωση σε αυτό που η ίδια όριζε σαν ατομική της ελευθερία, και ταυτόχρονα καταφέρνοντας να πάει τα πράγματα ένα βήμα παρακάτω. Με ένα βήμα παρακάτω κάθε τόσο, η σουηδική κοινωνία της Άστριντ διένυσε πολύ δρόμο. Και η ίδια έγινε η τρίτη πιο μεταφρασμένη συγγραφέας παιδικών βιβλίων στον κόσμο, μέχρι το 2018 η Πίπη της είχε μεταφραστεί σε 76 γλώσσες.  Η Άστριντ Λίνγκρεντ λοιπόν:

  • έκανε παιδί εκτός γάμου στα δεκαοχτώ της, διότι αρνήθηκε η ίδια να παντρευτεί, εν έτει 1924
  • το 1948, ήρθε αντιμέτωπη με τον φυλετικό διαχωρισμό όταν προσκλήθηκε στις ΗΠΑ: δεν σιώπησε μπροστά στην αθλιότητα, έγραψε μάλιστα και το βιβλίο Η Κάτι στην Αμερική, που λογοκρίθηκε στην αμερικάνικη έκδοση, και έκτοτε αγωνίστηκε σοβαρά για τα δικαιώματα των αφροαμερικανών
  • ανέτρεψε την επί σαράντα χρόνια κυβέρνηση της χώρας της με ένα σατιρικό παραμύθι στην εφημερίδα Expressen, όταν, το 1976, της επιβλήθηκε φορολογικός συντελεστής 102% 
  • κατάφερε με διαρκή αγώνα, προσπάθειες και ομιλίες (όπως η περίφημη «Ποτέ Βία!» το 1978), να γίνει η Σουηδία  η πρώτη χώρα στον κόσμο που απαγόρευσε δια νόμου τη σωματική τιμωρία των παιδιών, με σαφή απαγόρευση και στο, πολύ διαδεδομένο στη δική μας χώρα, χαστούκι
  • το 1978 προκάλεσε νέο σεισμό στην παιδική λογοτεχνία με τους Αδελφούς Λεοντόκαρδους, όπου μίλησε στα παιδιά για τον φασισμό, τη δικτατορία και την καταπίεση της ελευθερίας του λόγου, ενώ η κινηματογραφική μεταφορά αυτού του βιβλίου προκάλεσε αλλαγή της νομοθεσίας για τα ηλικιακά όρια στο σινεμά
  • αγωνίστηκε και για τα δικαιώματα των ζώων, τόσο που, στα 80 της χρόνια, η σουηδική κυβέρνηση της έκανε “δώρο γενεθλίων” την ψήφιση του νόμου για την ευημερία και την προστασία των ζώων. 

Το 1988, ένας αστεροειδής που ανακαλύφθηκε από τον σοβιετικό αστρονόμο Νικολάι Στεπάνοβιτς Τσέρνικ ονομάστηκε «3240 Lindgren» προς τιμήν της… Και σκεφτείτε πως όλα άρχισαν ένα βραδάκι του 1941 που η κόρη της Άστριντ ήταν κάπως άρρωστη κι ήθελε ιστορίες. Οι ιστορίες έγιναν βιβλίο, με αυτή την ασεβή, χαοτική, θορυβώδη ηρωίδα που δεν έμοιαζε με πριγκιπέσσα  και πετούσε αστυνομικούς από τη στέγη! Πού να φανταστούν Πίπη και Άστριντ ότι θα γίνουν αστεροειδής, εκείνα τα χρόνια που δεν έβρισκαν εκδότη; Ευτυχώς, λίγα χρόνια μετά πήρε τη μεγάλη απόφαση ο μικρός εκδοτικός οίκος Ραμνπέν και Σιέγκρεν. Εξαιτίας της Πίπης ο εκδοτικός οίκος από μικρός έγινε μεγάλος και η λεγόμενη παιδική λογοτεχνία λίγο πιο σοβαρή: επιτέλους, ένα παιδικό βιβλίο στο οποίο τα παιδιά ήταν έξυπνα, είχαν άποψη, διεκδικούσαν το σεβασμό των γύρω τους. Ίσως γι΄αυτό κάποιοι κριτικοί χαρακτήρισαν την Πίπη βιβλίο επικίνδυνο!

Βλέποντας την ταινία “Becoming Astrid” πριν από λίγα χρόνια, στην απολύτως ενήλικη ζωή μου, ένιωθα ξανά ότι μπορώ να κάνω τα πάντα, και να αντιμετωπίσω τα πάντα, μέλος πια μιας ομάδας γυναικών κάθε ηλικίας που διαλέγουν σε τι λένε ναι και σε τι όχι – ακριβώς όπως όταν διάβαζα, μικρό παιδί, την Πίπη. Αλλά, πώς αλλιώς θα ήταν; Πώς θα μπορούσε η συγγραφέας να φτιάξει μια τόσο ελεύθερη Πίπη αν δεν ήταν η ίδια μια τόσο ελεύθερη Άστριντ;

Αντί απάντησης και επιλόγου: 

  • “Ό,τι σπουδαίο συνέβη ποτέ σε αυτόν τον κόσμο, συνέβη πρώτα στη φαντασία κάποιου” – Άστριντ
  • “Μην αφήνετε να σας ρίχνουν. Να είστε σκανδαλιάρηδες. Και άγριοι. Και υπέροχοι” – Πίπη
  • “Δεν το έχω ξανακάνει, οπότε σίγουρα θα το κάνω” – Άστριντ, Πίπη, και Polaroid Stories

——————————————————————————-

Προτάσεις

1. Σειρά βιβλίων Πίπη Φακιδομύτη, της Άστριντ Λίνγκρεντ
2. Ταινία Becoming Astrid, της Pernille Fischer Christensen, 2018

 

Σημείωση
Εκείνο το πρώτο βιβλίο το έχω ακόμα στη βιβλιοθήκη μου, αλλά μην το πείτε στην αδερφή μου, το ψάχνει τόσα χρόνια…